تصمیمیار هوشمند خرید و فروش طلا لحظههای کلیدی خرید و فروش را به کمک هوش مصنوعی شناسایی و از طریق پیامک آنی، مطلع شوید. همین امروز عضو شوید و از فرصتهای بازار استفاده کنید.
۞ امام على النقى علیه السلام فرمود:هركس خود را از مكر و مؤاخده پروردگار در امان بداند، كبر ورزیده است، تا آنكه قضاى الهى و دستور تخلف ناپذیر او گریبانش را بگیرد، و هركس از طرف خداوند دلیل روشنى داشته باشد، (براى كارهایش دلیل شرعى داشته باشد،) هرمصیبتى بر او سبك و قابل تحمل خواهد بود، هر چند بدنش را قیچى كنند و پاره پاره شود.۞.
در میان گنجینههای گرانبهای روایی که از اهل بیت (ع) به یادگار مانده است، هر کلمه دریایی از معنا و هر جمله چراغی برای راه انسانهای حقیقتجو است. احادیث ائمه معصومین (ع)، تنها نقل قولهایی تاریخی نیستند، بلکه نقشههایی راهبردی برای عبور از پیچوخمهای دنیا و رسیدن به ساحل آرامش آخرت هستند. حدیث حکیمانهای از امام دهم شیعیان، حضرت امام علی النقی الهادی (ع)، نمونهای درخشان از این تعالیم ناب است که دو بال اساسی برای پرواز معنوی انسان را ترسیم میکند: خطر غرور ناشی از غفلت از قهر الهی و امنیت ناشی از اتکا به یقین و بینه ربانی. در این نوشتار، با تأملی عمیقتر در فرازهای این حدیث شریف، ابعاد مختلف این آموزه حیاتبخش را واکاوی میکنیم.
”
امام هادی علیهالسلام: آموزهای که امنیتِ کاذب را هشدار میدهد و تحمل مصائب را با توکل بر خدا، آسان میکند. دریایی از معنا در فرازی کوتاه.
مفهوم «مکر الله» و پیامدهای امنیت پنداری از آن
نخستین بخش از حدیث امام هادی (ع) هشداری جدی و تکاندهنده است: «مَنْ اَمِنَ مَكْرَ اللّه ِ وَأَلیمَ أَخْذِهِ تَكَبَّرَ حَتّى یَحِلَّ بِهِ قَضاؤُهُ و نافِذُ اَمْرِهِ». کلید فهم این هشدار، درک درست تعبیر «مکر الله» است. «مکر» در زبان عربی به معنای تدبیر و چارهاندیشی است و در قرآن کریم نیز این واژه در مورد خداوند به کار رفته است. اما آیا میتوان به خداوند متعال صفت «مکر» یا «نیرنگ» را به معنای انسانی آن نسبت داد؟ قطعاً خیر. مکر الهی، به معنای کیفردادن و مجازات کردن غافلان و متکبران به شیوهای است که آنان انتظارش را ندارند. خداوند در قرآن میفرماید: «وَ یمْکُرُونَ وَ یمْکُرُ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَیرُ الْماکِرِینَ»؛ آنان نیرنگ میزنند و خداوند (نیز در مقام مجازات،) تدبیر میکند و خداوند بهترین تدبیرکنندگان است.
بنابراین، «امنیت از مکر الله» به این معناست که فرد، خود را از دایره مجازات و قهر الهی کاملاً خارج و در امان بپندارد. چنین تصوری، معمولاً از دو جا نشأت میگیرد: یا از غفلت محض نسبت به قدرت، علم و عدالت خداوند و زندگی در حالتی از بیخبری و غرور دنیوی، یا از تفسیر نادرست از رحمت واسعه الهی؛ به این شکل که شخص گمان میکند چون خداوند غفور و رحیم است، هرگز کسی را مجازات نمیکند و میتوان با تکیه بر این رحمت، هر خطا و معصیتی را مرتکب شد.
امام هادی (ع) میفرمایند این احساس امنیت کاذب، inevitably (به ناچار) منجر به «تکبر» میشود. چرا؟ زیرا وقتی انسان خود را فراتر از بازخواست و مؤاخذه ببیند، به تدریج مرزها را در هم میشکند، بر دیگران برتریجویی میکند، در برابر فرامین الهی سرکشی مینماید و دچار «استکبار» میگردد. این تکبر، مانند بیماری است که آرامآرام روح را فرامیگیرد تا جایی که شخص، خود را مرکز عالم میپندارد. اما این پایان ماجرا نیست. امام (ع) نقطه اوج این سقوط را بیان میدارند: «حَتّى یَحِلَّ بِهِ قَضاؤُهُ و نافِذُ اَمْرِهِ».
«قضای الهی» همان فرمان قطعی و محتوم پروردگار است و «نافذ امره» به معنای دستور تخلفناپذیر اوست. وقتی غرور و تکبر انسان از حد گذشت، این قضا و امر نافذ الهی بر او نازل میشود. اینجا دیگر جای امنیتپنداری نیست؛ جای تجلی عدالت الهی است. تاریخ پر است از مثالهایی چون فرعون، نمرود و قارون که با غرور ناشی از قدرت و ثروت، خود را از عذاب الهی در امان میدیدند، اما ناگهان قضای خداوند گریبانگیرشان شد. این بخش از حدیث، تلنگر بیدارباشی است تا مبادا در دام رحمتِ بدونِ عدالتِ خداوند گرفتار شویم و فراموش کنیم که او هم «رحیم» است و هم «عزیز» و «منتقم».
«بینه من ربه»؛ کلید تحمل مصائب و سختیهای دنیا
در مقابل این هشدار، بخش دوم حدیث، نویدی امیدبخش و تسلیبخش را برای مؤمنان راستین بیان میدارد: «وَ مَنْ كانَ عَلى بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ هانَتْ عَلَیْهِ مَصائِبُ الدُّنیا وَلَو قُرِضَ وَنُشِرَ». این جمله، نسخه شفابخش برای دردهای دنیاست. «بینه» در لغت به معنای دلیل روشن، حجت واضح و آگاهی قطعی است. «بینه من ربه» یعنی انسان دارای دلیل و برهان محکم و روشنی از سوی پروردگارش باشد. این «بینه» میتواند ابعاد مختلفی داشته باشد:
۱. بینه عقیدتی و معرفتی: یعنی انسان با استدلال و یقین، به وجود خدا، عدل او، امامت اهل بیت (ع) و حقانیت دین شناخت پیدا کرده باشد. این معرفت عمیق، چون ریشه در قلب دارد، با تندبادهای شک و حیرت از بین نمیرود.
۲. بینه عملی و شرعی: یعنی انسان در اعمال و رفتار خود، بر اساس دلیل شرعی (قرآن، سنت، عقل) حرکت کند. او میداند که چرا نماز میخواند، چرا روزه میگیرد، چرا به عدالت پایبند است و چرا از معصیت دوری میجوید. این آگاهی به عمل، رنگ اطاعت کورکورانه را از دین میزداید و آن را به انتخابی آگاهانه و عاشقانه تبدیل میکند.
۳. بینه در مقام عمل به تکلیف: در مواجهه با حوادث سخت، مؤمن واقعی میداند که این، آزمایش الهی است و وظیفه او صبر و استقامت است. این دانستنِ «چرایی» مصیبت، تحمل آن را آسان میکند.
امام هادی (ع) نتیجه این «بینه» داشتن را اینچنین بیان میفرمایند: «مصائب الدنیا بر او سبک و آسان میگردد». نکته شگفتانگیز و اوج این سخن، در مثالِ به غایت سخت و دردناکی است که امام (ع) میزنند: «ولو قرض و نشر»؛ حتی اگر بدنش را قیچی کنند (تکهتکه کنند) و پارهپاره نمایند. این بیان، نشان میدهد که قدرت روحی ناشی از «بینه»، تا چه حد میتواند بر درد جسمی غلبه کند. تاریخ اسلام مملو از مصادیق این معناست. فداکاری حضرت ابالفضل (ع) در روز عاشورا که با وجود قطع دو دست، به آبرسانی ادامه داد، یا صبر و استقامت حضرت زینب (ع) در اسارت پس از واقعه کربلا، همگی نشاندهنده این حقیقت است که وقتی ایمان و یقین، از جنس «بینه من ربه» باشد، انسان میتواند غیرممکنترین تحملها را ممکن سازد.
جمعبندی و نتیجهگیری: مسیری بین دو پرتگاه
حدیث امام هادی (ع) در حقیقت، مسیر مستقیم الهی را بین دو پرتگاه خطرناک به ما نشان میدهد. از یک سو، پرتگاه «امنیت پنداری کاذب» قرار دارد که انسان را به دام «تکبر» میاندازد و سرانجام، او را در معرض قضای تخلفناپذیر الهی قرار میدهد. راه نجات از این پرتگاه، «خوف عقلانی» و «تعادل» است؛ یعنی همیشه بین امید به رحمت خدا و ترس از قهر او در حالی متعادل باشیم و هرگز خود را فراتر از بازخواست نپنداریم.
از سوی دیگر، پرتگاه «یأس و ناامیدی» در مواجهه با مصائب و شدائد دنیوی قرار دارد که انسان را از پا درمیآورد. راه نجات از این پرتگاه و در حقیقت، سلاح مقابله با تمام سختیها، تقویت همان «بینه من ربه» است. این بینه از طریق «تفکر» در آیات الهی (آفاقی و انفسی)، «تعلّم» معارف اصیل دینی، «تزکیه نفس» و عمل صالح، و «توسل» به اهل بیت (ع) که مجاری رحمت و عین دلیل الهی هستند، به دست میآید.
بنابراین، زندگی مؤمنانه، حرکتی است آگاهانه بر بستر یقین، به دور از غرور ناشی از غفلت. مؤمن واقعی کسی است که از یک سو، از عظمت و قهر الهی میترسد و هرگز دچار استکبار نمیشود، و از سوی دیگر، در سایه اطمینان به حکمت و رحمت پروردگار و با تکیه بر دلیل و برهان روشن، چنان قوت قلبی پیدا میکند که هیچ مصیبتی توان شکستن او را ندارد. این همان معنای «حیات طیبه» است که قرآن وعده آن را به مؤمنان داده است؛ زندگیای که حتی سختترین حوادث، طعمش را تلخ نمیکند، بلکه عمق و معنای آن را بیشتر مینمایاند.
خوانندگان و همراهان پایگاه خبری قدیری نیوز، علاوه بر ثبت نظر، پیشنهادات و یا سوالات خود می توانید با ورود به گفتگوی زنده خبری در پیام رسان پایگاه خبری، مستقیما با سایر مخاطبین که هم اکنون در پیام رسان آنلاین هستند درباره موضوعات خبری تبادل نظر کنید. برای استفاده نیازی به ثبت نام ندارید.