# سقوط مصدق؛ کودتایی که مسیر تاریخ ایران را تغییر داد
ماجرا از آنجا آغاز شد که دکتر محمد مصدق، با پشتیبانی گسترده مردمی و ائتلافی از نیروهای ملی و مذهبی، موفق به ملی کردن صنعت نفت ایران شد تا استعمار دیرپای بریتانیا را به چالش بکشد. دولت مصدق، نماد استقلالخواهی و حاکمیت ملی بود. اما این رویکرد مستقل، با منافع قدرتهای خارجی، به ویژه بریتانیا و همچنین ایالات متحده تازهوارد به عرصه نفت خاورمیانه، در تضاد قرار گرفت.
پس از حدود دو سال و نیم، فشارهای خارجی، تحریمهای اقتصادی و تلاش برای بیثبات کردن دولت، به اوج رسید. مخالفان داخلی مصدق، از دربار گرفته تا برخی از ارتش و سیاستمداران، نیز در این میان فعال بودند. در نهایت، در بامداد ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، کودتایی طراحی شده از سوی سازمانهای اطلاعاتی بریتانیا (اسآیاس) و آمریکا (سیا) با نام رمز «عملیات آژاکس» به اجرا درآمد.
با حمایت آشکار و نهان نظامی و رسانهای، گروههایی به خیابانها ریختند و پس از چند ساعت درگیری، ساختمانهای دولتی یکی پس از دیگری سقوط کردند. مصدق که پیشتر در یک همهپرسی موفقیتآمیز، پایههای مردمی خود را نشان داده بود، اینبار در برابر حملهای سازمانیافته و مسلحانه ایستاد، اما مقاومت دوامی نیاورد. وی در نهایت تسلیم شد و پس از محاکمه، به حبس و سپس حصر محکوم گشت.
پیامدهای ۲۸ مرداد، برای ایران سنگین و دورانساز بود. حکومت مصدق، که نماد قانونگرایی و تلاش برای استقرار حاکمیت ملی در چارچوب مشروطه بود، سرنگون شد. محمدرضا شاه پهلوی که روزهای پیش از کودتا گریخته بود، با قدرت بیشتر و با پشتیبانی بیقید و شرط غرب به ایران بازگشت. دورهای از سرکوب سیاسی گسترده آغاز شد و نفت ایران، اگرچه از انحصار کامل بریتانیا خارج شده بود، اما تحت قرارداد کنسرسیومی جدید، بار دیگر به کنترل شرکتهای بزرگ نفتی بینالمللی، اینبار با سهمی برای آمریکاییها، درآمد.
بدین ترتیب، ۲۸ مرداد نه تنها پایانی بر یک دولت منتخب و مردمی بود، بلکه مسیر توسعه سیاسی و اجتماعی ایران را به کلی تغییر داد. این واقعه، به تجربهای دردناک از دخالت قدرتهای خارجی در سرنوشت کشور و خیانت برخی عوامل داخلی تبدیل شد و زخمی شدید بر پیکره نهضت استقلالطلبی ایران وارد آورد که خاطره آن تا امروز نیز تازه است.
