تصمیمیار هوشمند خرید و فروش طلا لحظههای کلیدی خرید و فروش را به کمک هوش مصنوعی شناسایی و از طریق پیامک آنی، مطلع شوید. همین امروز عضو شوید و از فرصتهای بازار استفاده کنید.
۞ حقّ چشمت این است كه آن را از آنچه بر تو حلال نیست ، فروبندى و مبتذلش نسازى [و به كارش نبرى] ، مگر براى جاى عبرت آموزى كه دیده ات را با آن بینا كنى یا به وسیله آن از دانشى بهره مند شوى ؛ زیرا چشم ، دروازه عبرت آموزى است.۞.
در فرهنگ دینی اسلام، اعضای بدن انسان امانتهایی الهی هستند که هر یک حقوق و مسئولیتهای خاص خود را دارند. امام سجاد(ع) در رساله حقوق، با ظرافتی بینظیر، حقوق اعضای بدن را تبیین کرده و چشم را به عنوان دریچهای به سوی معرفت و عبرت معرفی مینماید. حدیث مورد بحث ما از این امام همام، عمق نگاه اسلامی به حس بینایی را آشکار میسازد و از نگاهی صرفاً فیزیکی فراتر رفته، چشم را به مثابه ابزاری برای تکامل روحانی و اخلاقی مینگرد. این تعالیم در عصری که تصاویر و نگاهها به کالاهایی مصرفی تبدیل شدهاند، بیش از هر زمان دیگری relevance و ضرورت خود را نشان میدهند.
”
چشم فقط برای دیدن نیست؛ ابزاری برای تکامل روحانی است. 📿
امام سجاد(ع) در رساله حقوق، نگاه را مسئولیتی الهی و دریچهای به حکمت میداند.
کلام ایشان راهنمای انسان معاصر در اقیانوس تصاویر است.
#حقوق_چشم #امام_سجاد #اخلاق_نگاه
چشم به مثابه امانت الهی: مسئولیتپذیری در نگاه
امام سجاد(ع) در ابتدای این حدیث شریف حق چشم را در ‘’غضُّهُ عَمّا لایَحِلُّ لَكَ‘’ یعنی فروبستن آن از آنچه حلال نیست، خلاصه میکند. این فرمان ساده، دربردارنده جهانی از معانی است. چشم تنها عضوی برای دیدن نیست؛ بلکه ابزاری برای انتخاب، گزینش و جهتدهی به توجه است. در فلسفه اخلاق اسلامی، نگاه نخستین قدم در فرآیند شناخت و سپس عمل است. چه بسیار اعمال ناشایستی که با یک نگاه غیرمسئولانه آغاز میشوند. امام(ع) با تأکید بر این حق، به ما یادآوری میکند که آزادی نگاه، مسئولیت نگاه را به دنبال دارد.
این مسئولیتپذیری در دو سطح فردی و اجتماعی معنا مییابد. در سطح فردی، انسان مؤظف است چشم خود را از مشاهده محرمات، مناظر تحریککننده شهوات و صحنههایی که موجب تضعیف ایمان میشود، حفظ کند. در سطح اجتماعی نیز این مسئولیت جلوههای مهمی دارد: نکردن چشمچرانی، رعایت حریم خصوصی دیگران، و پرهیز از نگاههایی که موجب آزار یا کاهش کرامت انسانی دیگران میشود. در واقع، امام سجاد(ع) با این بیان، ‘’حقوق چشم‘’ را با ‘’حقوق دیگران در برابر چشمان ما‘’ پیوند میزند.
نکته عمیق دیگر در این بخش، مفهوم ‘’ابتذال‘’ چشم است. امام(ع) از ‘’ترک ابتذال‘’ چشم سخن میگوید. ابتذال به معنای به کارگیری چیزی در جایگاه پست و بیارزش است. هنگامی که انسان چشم خود را بیمهاباً و بدون کنترل به هر سو میدواند، در حقیقت این موهبت الهی را ابتذال کرده است. چشم که میتواند ابزار کشف حقیقت و زیباییهای عالم باشد، به عضوی برای ارضای کنجکاویهای سطحی و نفسانی تبدیل میشود. این هشداری است برای انسان معاصر که در دریایی از تصاویر غرق شده است؛ تصاویری که غالباً نه برای تعالی، که برای تخدیر و انحراف توجه طراحی شدهاند.
چشم به مثابه دریچه حکمت: نگاهی که بینایی میآفریند
اما امام سجاد(ع) سخن خود را با یک استثنای مهم ادامه میدهد: ‘’إلاّ لِمَوضعِ عِبَرَةٍ تَستَقبِلُ بِها بَصَرا أو تَستَفیدَ بِها عِلماً‘’. این بخش از حدیث، جنبه ایجابی حق چشم را نمایان میسازد. چشم نه تنها باید از ناشایستیها بسته بماند، بلکه باید به سوی ‘’مواضع عبرت‘’ گشوده شود. عبرت در لغت به معنای پند گرفتن و درس آموختن است. پس چشم مؤمن، چشمی جستجوگر است که در پدیدههای جهان به دنبال نشانهها و درسهای الهی میگردد.
این نگاه عبرتآمیز دو نتیجه گرانقدر دارد: ‘’تَستَقبِلُ بِها بَصَرا‘’ و ‘’تَستَفیدَ بِها عِلماً‘’. نخست اینکه بینایی واقعی میآفریند. بسیاری میبینند اما بصیرت ندارند. چشم عبرتبین، از سطح ظواهر فراتر رفته و به عمق معانی راه مییابد. هنگام مشاهده برگ ریزان پاییز، تنها سقوط برگها را نمیبیند، بلکه گذرایی دنیا و زوال نعمتها را مینگرد. هنگام نگریستن به گردش شب و روز، نظم حاکم بر هستی و قدرت مدبر آن را مشاهده میکند. این همان ‘’بصیرت‘’ است که در قرآن کریم بارها بر آن تأکید شده است.
دوم اینکه این نگاه، دانشافزاست. هر پدیدهای در جهان، کتابی است که برای خوانندهاش درسهایی دارد. مشاهده دقیق و تأملگرایانه طبیعت، تاریخ و جامعه، منبعی بیپایان از معرفت است. علم تجربی امروز نیز در اصل از همین نگاه کنجکاو و جستجوگر انسان به پدیدههای جهان نشأت گرفته است. اما نگاه دینی از این فراتر رفته و در کنار کشف قوانین مادی، به دنبال کشف حکمتها و معانی متعالی نیز هست.
چشم به مثابه دروازه عبرت: از مشاهده تا تحول درون
امام سجاد(ع) در پایان حدیث، با جمله ‘’فَإنَّ البَصَرَ بابُ الاِعتِبارِ‘’ فلسفه این دستورات را توضیح میدهد. چشم دروازه اعتبار است. اعتبار به معنای عبرت گرفتن و پند پذیرفتن است. بنابراین، چشم به عنوان اولین مجرای ارتباط انسان با جهان خارج، نقش کلیدی در فرآیند تربیت و تهذیب نفس ایفا میکند. هر آنچه از این دروازه وارد میشود، بر جان و روان انسان اثر میگذارد.
این دیدگاه، اهمیت ‘’مدیریت توجه‘’ را در تربیت دینی نشان میدهد. در عصر حاضر که توجه انسان هدف هجوم بیامان تصاویر و اطلاعات قرار گرفته، این آموزه اهمیت حیاتی یافته است. انسان مؤمن باید بر نگاه خود مسلط باشد، نه اینکه نگاهش تحت تأثیر جریانهای محیطی قرار گیرد. این تسلط، نه از راه انزوا و دوری از جهان، که از طریق انتخاب آگاهانه و جهتدهی هدفمند نگاه حاصل میشود.
نکته نهایی اینکه، تعالیم امام سجاد(ع) درباره حق چشم، بخشی از یک نظام جامع اخلاقی است. این حقوق در ارتباط ارگانیک با یکدیگر قرار دارند. چشمی که حقوقش رعایت شود، میتواند مغز را به تفکر صحیح هدایت کند، و مغز پرورده شده، زبان و دست و دیگر اعضا را به کارهای شایسته فرمان میدهد. همچنین، رعایت حق چشم، موجب حفظ حرمت دیگران شده، جامعه را به سویی سوق میدهد که در آن حریمها محترم شمرده میشوند و نگاهها آلوده به سوءنیت و تجاوز نیست.
در پایان، حدیث امام سجاد(ع) درباره حق چشم، دعوتی است به نگاهی متعالی به جهان. نگاهی که از سطحینگری فراتر رفته، در پدیدهها به دنبال حکمت میگردد. نگاهی که اسیر تمایلات نفسانی نمیشود، بلکه عقل و ایمان را راهنمای خود قرار میدهد. در دنیای امروز که نگاهها غالباً کمعمق، مصرفی و جهتدار شدهاند، بازگشت به این تعالیم میتواند نه تنها راهگشای زندگی فردی مؤمنان باشد، که جامعه را نیز به سوی سلامت اخلاقی و معنوی رهنمون سازد. چشمی که حقوقش را بشناسد و به آن عمل کند، نه تنها بینایی ظاهری، که بینایی باطنی مییابد و از ‘’نگاه کردن‘’ صرف به ‘’دیدن حقیقت‘’ ارتقا مییابد.
خوانندگان و همراهان پایگاه خبری قدیری نیوز، علاوه بر ثبت نظر، پیشنهادات و یا سوالات خود می توانید با ورود به گفتگوی زنده خبری در پیام رسان پایگاه خبری، مستقیما با سایر مخاطبین که هم اکنون در پیام رسان آنلاین هستند درباره موضوعات خبری تبادل نظر کنید. برای استفاده نیازی به ثبت نام ندارید.
