تصمیم‌یار هوشمند خرید و فروش طلا لحظه‌های کلیدی خرید و فروش را به کمک هوش مصنوعی شناسایی و از طریق پیامک آنی، مطلع شوید. همین امروز عضو شوید و از فرصت‌های بازار استفاده کنید.
۞ امام باقر علیه السلام : به خدا سوگند ما از جانب خداامان نامه اى [براى شما] نداریم و میان ما و خداوند خویشى نیست و ما را بر خدا حجتى نباشد و جز با طاعت به خدا نزدیك نشویم. پس، هر كدام شما كه فرمانبردار خدا باشد ولایت ما سودش رساند و هر كدام شما كه خدا را نافرمانى كند ولایت ما سودش نرساند. واى بر شما، غرّه نشوید! واى بر شما، غرّه نشوید!۞.
حدیث گهربار امام محمد باقر (ع)، پنجمین پیشوای شیعیان، نور تابناکی است بر تاریک‌ترین و خطرناک‌ترین انحرافات اعتقادی که می‌تواند ریشه ایمان را از درون بپوساند. این کلام صادقانه و هشداردهنده، خط بطلانی است بر هرگونه تصور انحصارگری و انتساب ناروای جایگاه و امنیت به خاندان وحی و مراجعگی راستین انسان را به سوی اصل اساسی دین بازمی‌گرداند. این روایت شریف، نه تنها آموزه‌ای اعتقادی، که نقشه راهی عملی برای سلوک فردی و اجتماعی است. در این نوشتار، با تأمل در فرازهای مختلف این حدیث شریف، تلاش می‌کنیم تا عمق هشدار امام (ع) و راه نجات از ورطه «اغترار» را واکاوی نماییم.
”
غرور ایمانی، ریشه ایمان را می‌پوساند. امام باقر(ع) در حدیثی تکان‌دهنده، سه پندار نادرست را ویران می‌کند و راه نجات را تنها در ‘’طاعت‘’ می‌داند. آیا دوستی اهل‌بیت، جایگزین عمل صالح می‌شود؟
اصل بنیادین: برائت و قرابت و حجت نیست
امام باقر (ع) سخن خود را با قسم به ذات مقدس الهی آغاز می‌کنند که نشان از اهمیت فوق‌العاده و خطر موضوع دارد. ایشان سه باور ناصواب را یکجا نفی می‌فرمایند: اول، اینکه ما از جانب خدا «برائت» (آزادگی، امان‌نامه، عفو پیشین) برای شما نداریم. این جمله، پادزهری است در برابر آن اندیشه مهلک که گمان کند دوستی و محبت اهل بیت (ع) به تنهایی، مجوزی برای نادیده گرفتن گناهان و تکالیف است. گویی برخی خیال می‌کردند که ولایت، کارت عبور از تمام بازرسی‌های قیامت است، بی‌آنکه خود را به تکلیف مقید کنند. امام (ع) صراحتاً اعلام می‌دارند که چنین سند رهایی‌بخشی در اختیار ایشان نیست.
دوم، اینکه بین ما و خداوند «قرابتی» نیست. این نفی، متوجه فهم نادرست از معنای قرابت و خویشاوندی است. در فرهنگ جاهلی و حتی در ذهن برخی از مسلمانان ساده‌اندیش، این تصور وجود داشت که خویشاوندی با پیامبر یا امام، امتیاز و حق ویژه‌ای نزد خدا ایجاد می‌کند. امام باقر (ع) با قاطعیت این تصور را رد می‌کنند و نشان می‌دهند که در نظام عادلانه الهی، هیچ رابطه خویشاوندی زمینی، جایگزین رابطه «عمل صالح» نمی‌شود. مقام اهل بیت (ع) ذاتی نیست، بلکه عطیه الهی و نتیجه طاعتی بی‌نظیر است.
سوم، اینکه ما را بر خدا «حجتی» نیست. این فراز، نقطه اوج تواضع و معرفت امام (ع) است. یعنی ما اهل بیت، به خودی خود، دلیلی برای اجبار یا الزام خداوند به بخشش کسی نداریم. خداوند بر اساس حکمت و عدل خویش عمل می‌کند و دوستی ما نمی‌تواند به مثابه ابزار فشار بر اراده الهی قرار گیرد. این سه نفی متوالی، پایه‌های هرگونه «امتیازطلبی کاذب» و «اتکای بی‌عمل» را در هم می‌کوبد و توجه را به محور اصلی معطوف می‌دارد.
مسیر حقیقی قرب: طاعت، تنها راه نجات
پس از فرو ریختن بت‌های پنداری ذهن انسان، امام (ع) راه صحیح و یگانه را نشان می‌دهند: «و لانَتَقرَّبُ إلى اللّه ِ إلّا بالطّاعَةِ». تقرب به خداوند، غایت آفرینش انسان است و این تقرب، جز از مجرای «طاعت» امکان‌پذیر نیست. طاعت، مفهومی فراگیر است که ابعاد مختلفی دارد: طاعت در عبادات فردی، طاعت در اخلاق و ترک محرمات، طاعت در احکام اجتماعی و اقتصادی و در یک کلام، تسلیم محض در برابر فرامین الهی که در قرآن کریم و سنت معصومین (ع) تبیین شده است. این جمله، قلب پیام حدیث است. هر چیزی غیر از طاعت، از قبیل ادعای محبت قلبی بی‌عمل، انتساب قومی و فامیلی، یا حتی توسل‌های صوری و بی‌اثر، اگر با طاعت همراه نباشد، راه به جایی نمی‌برد.
در اینجا یک پرسش جدی مطرح می‌شود: پس جایگاه ولایت اهل بیت (ع) چیست؟ آیا این سخن به معنای بی‌اهمیتی ولایت است؟ پاسخ را امام (ع) در فراز بعد به زیبایی ارائه می‌دهند و در حقیقت، رابطه حقیقی و ناگسستنی میان «ولایت» و «طاعت» را ترسیم می‌کنند.
تأثیر ولایت: مشروط به طاعت و فرمانبری
امام باقر (ع) با بیانی روشن، نقش ولایت را در سایه طاعت تبیین می‌فرمایند: «فَمَن كانَ مِنكُم مُطیعا للّه ِ تَنْفَعُهُ ولایَتُنا ، وَ مَن كانَ مِنكُم عاصیا للّه ِ لَم تَنْفَعْهُ وَلایَتُنا». این کلام، نشان می‌دهد که ولایت اهل بیت (ع) مانند داروی شفابخشی است که تنها بر روی زخمِ آماده و پاک‌شده اثر می‌کند. طاعت خداوند، بستر و زمینه‌ساز پذیرش نفع ولایت است. فرد مطیع که دل و جان خود را با عمل به فرامین الهی صیقل داده، ظرف وجودی خود را برای دریافت فیوضات معنوی ولایت آماده کرده است. در این حالت، ولایت، عامل تکمیل، تعالی، شفاعت و سعادت مضاعف او خواهد شد.
اما فرد عاصی که با گناه، دل خود را تیره و ظرف وجودش را آلوده کرده، چگونه می‌تواند انتظار داشته باشد که محبت اهل بیت (ع) به تنهایی او را نجات دهد؟ گناه، پرده‌ای بر قلب می‌افکند و انسان را از درک حقیقت ولایت دور می‌سازد. چنین کسی حتی اگر ادعای دوستی کند، این ادعا صوری و بی‌مغز است. ولایت، نوری است که در خانه دل مطیع می‌تابد، نه در خرابه دل عاصی. بنابراین، ولایت نه تنها نافی مسئولیت فردی نیست، که بر آن تأکید می‌ورزد و آن را شرط بهره‌مندی از خود قرار می‌دهد. این همان تعامل پویا و حقیقی بین «عمل صالح» و «توسل به اولیای الهی» است.
هشدار نهایی: فریفتگی ممنوع! فریفتگی ممنوع!
امام باقر (ع) در پایان، با دو بار تکرار عبارت هشدارآمیز «ویحکم! لا تغترّوا!» (هان، واى بر شما! غرّه نشوید!) بر خطر اصلی تأکید می‌ورزند. تکرار، نشانه اهمیت فوق‌العاده این هشدار است. «اغترار» یا فریفتگی و غرور، همان بیماری روحی است که منشأ تمام انحرافات پیش‌گفته است. انسان ممکن است به دلیل انتساب به خانواده مؤمن، یا به دلیل ادعای محبت اهل بیت، یا حتی به دلیل انجام بعضی عبادات ظاهری، دچار غرور روحی شود و گمان کند که در امان است و دیگر نیاز به مراقبت از اعمال و اصلاح نفس ندارد. این غرور، آرام‌آرام او را از طاعت واقعی دور می‌سازد و در حالی که او خود را در پناه ولایت می‌پندارد، در واقع از حقیقت آن دور می‌شود.
این هشدار، فقط خطاب به مردم عصر امام باقر (ع) نیست، بلکه پیامی همیشگی برای همه ادوار است. تاریخ جوامع مذهبی نشان داده که یکی از بزرگ‌ترین آفات، «غرور اعتقادی» است. هنگامی که فرد یا جامعه‌ای، داشتن عنوان «شیعه» یا «دوستدار اهل بیت» را گواه بر حقانیت و مصونیت خود بداند، از نقد خود بازمی‌ایستد، به دنبال اصلاح نمی‌رود و به تدریج در ورطه انحطاط اخلاقی و اجتماعی سقوط می‌کند. هشدار امام (ع) زنگ بیداری است برای همه ما که مبادا از نام و عنوان و شعار، غافل شویم و مغز و حقیقت دین را که همان «طاعت الهی» است، فراموش کنیم.
جمع‌بندی
حدیث امام باقر (ع)، منشوری تربیتی و اعتقادی است که توازن لازم بین «محبت اهل بیت» و «عمل به تکالیف» را به زیبایی ترسیم می‌کند. این روایت به ما می‌آموزد که ولایت، موهبتی الهی و راهنمایی به سوی طاعت است، نه جایگزین آن. سعادت حقیقی در گرو آن است که انسان، دل را از غرور پاک کند، با اخلاص و عمل صالح به طاعت خداوند بپردازد و در این مسیر، از نور ولایت اهل بیت (ع) به عنوان راهنما و شفیع بهره بگیرد. تنها در این صورت است که می‌توان امیدوار بود ولایت آن بزرگواران، در روز واقعه، چاره‌ساز و نجات‌بخش باشد.
خوانندگان و همراهان پایگاه خبری قدیری نیوز، علاوه بر ثبت نظر، پیشنهادات و یا سوالات خود می توانید با ورود به گفتگوی زنده خبری در پیام رسان پایگاه خبری، مستقیما با سایر مخاطبین که هم اکنون در پیام رسان آنلاین هستند درباره موضوعات خبری تبادل نظر کنید. برای استفاده نیازی به ثبت نام ندارید.
