تصمیم‌یار هوشمند خرید و فروش طلا لحظه‌های کلیدی خرید و فروش را به کمک هوش مصنوعی شناسایی و از طریق پیامک آنی، مطلع شوید. همین امروز عضو شوید و از فرصت‌های بازار استفاده کنید.
۞ على علیه السلام مى فرماید:خداوند پیامبرانش را در میان مردم معبوث ساخت، و رسولانش را پشت سرهم به سوى آنان فرستاد، تا وفا به پیمان فطرت را از انسانها مطالبه نمایند، و نعمتهاى فراموش شده را به یادشان آورده، و با ابلاغ دستورات خدا حجت را بر آنها تمام كنند، گنجهاى پنهانى عقلها را آشكار سازند و آیات قدرت خدایى را به آنان نشانى دهند.انبیاى الهى براى یادآورى «میثاق فطرت» و «فطرت توحیدى» مبعوث شدند تا مردم را به وفا و عمل به عهدى كه در ازل با خدا بسته بودند كه جز او را بندگى نكنند، فرا خوانند. پس هر گرایش شرك آلود و عبادت غیرخدا، رویگردانى از فطرت الهى و سرشت خداپرستانه است.۞.
در میان انبوه کلمات نورانی که از ائمه معصومین(ع) به میراث رسیده است، فرازهایی وجود دارد که گویی چکیدۀ تمام فلسفه‌ی آفرینش و هدف بعثت انبیاء را در خود جای داده‌اند. یکی از این گوهرهای ناب، حدیث گران‌سنگی از امیرالمؤمنین، علی(ع) است که در نهج‌البلاغه و دیگر منابع معتبر روایی ثبت شده است. این کلام، نه تنها توصیفی تاریخی از ارسال رسل است، بلکه بیانی عمیق از انسان‌شناسی دینی و تبیین نقش انبیاء در هدایت بشر ارائه می‌دهد. آن حضرت می‌فرمایند: «فَبَعَثَ فِیهِمْ رُسُلَهُ، وَ وَاتَرَ إِلَیْهِمْ أَنْبِیَاءَهُ، لِیَسْتَأْدُوهُمْ مِیثَاقَ فِطْرَتِهِ، وَ یُذَكِّرُوهُمْ مَنْسِیَّ نِعْمَتِهِ، وَ یَحْتَجُّوا عَلَیْهِمْ بِالتَّبْلِیغِ، وَ یُثِیرُوا لَهُمْ دَفَائِنَ الْعُقُولِ، وَ یُرُوهُمْ آیَاتِ الْمَقْدِرَةِ...». ترجمه این فراز عظیم چنین است: خداوند پیامبرانش را در میان مردم برانگیخت، و رسولانش را پشت سر هم به سوی آنان فرستاد، تا وفا به پیمان فطرت را از انسانها مطالبه نمایند، و نعمت‌های فراموش شده را به یادشان آورند، و با ابلاغ دستورات خدا حجت را بر آنان تمام کنند، گنج‌های پنهانی عقلها را آشکار سازند و آیات قدرت خداوندی را به آنان نشان دهند.
این حدیث شریف، با بیانی نظام‌مند و جامع، پنج رکن اصلی مأموریت پیامبران الهی را ترسیم می‌کند: ۱. استیفاء و مطالبه‌ی پیمان فطرت، ۲. تذکر نعمت‌های فراموش‌شده، ۳. اتمام حجت از طریق تبلیغ، ۴. استخراج گنجینه‌های پنهان عقل، و ۵. نمایش آیات قدرت الهی. هر یک از این ارکان، دریایی از معارف را در خود نهفته دارد و نیازمند تأمل و تدبر است. در ادامه، این مفاهیم کلیدی را با تفصیل بیشتر بررسی می‌کنیم.
”
پیامبران آمدند تا فطرتت را بیدار کنند، عقلت را از خاکستر جهل برکشند و با اتمام حجت، راه را از چاه برایت روشن سازند. گوهر کلام امام علی(ع) در نهج‌البلاغه را بخوان.
#معنویت #فلسفه_زندگی #نهج_البلاغه
مطالبه پیمان فطرت: بازخوانی عهد ازلی
نخستین و شاید محوری‌ترین وظیفه‌ای که امام علی(ع) برای پیامبران برمی‌شمارد، «لیستأدوهم میثاق فطرته» است؛ یعنی برای اینکه از مردم وفاداری به پیمان فطرت را طلب کنند. این عبارت، کلیدی اساسی برای فهم رابطه‌ی انسان با خداوند و فلسفه‌ی دین است. «میثاق فطرت» به چه معناست؟ در تفکر اسلامی، فطرت به معنای سرشت و طبیعت اولیه و خدادادی انسان است. بر اساس آیات قرآن (مانند آیه ۳۰ سوره روم: «فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا») و روایات متعدد، انسان بر شناخت خدا و گرایش به توحید و ارزش‌های اصیل آفریده شده است. این فطرت پاک و خداگرا، در عمق وجود هر انسانی نهفته است، همچون آتشی زیر خاکستر.
اما این «پیمان» از کجا آمده است؟ مفسران و فلاسفه‌ی اسلامی با استناد به آیاتی مانند «وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا» (اعراف:۱۷۲)، به عالمی پیش از دنیا به نام «عالم ذر» یا «عالم میثاق» معتقدند. در آن عالم، روح همه‌ی انسانها حضور داشتند و به ربوبیت یگانه‌ی خداوند اقرار و گواهی دادند. این اقرار، یک پیمان و عهد الهی است. با ورود به دنیا و تحت تأثیر عوامل گوناگون مانند محیط، تربیت نادرست، هوای نفس و وسوسه‌های شیطانی، این فطرت توحیدی و آن عهد ازلی ممکن است به فراموشی سپرده شود یا زیر انبوهی از غبارهای شرک و گناه پنهان گردد.
اینجاست که نقش انبیاء به عنوان «مستوفیان پیمان فطرت» آشکار می‌شود. آنان نیامده‌اند تا چیزی کاملاً جدید و بیگانه با طبیعت انسان به او تحمیل کنند. بلکه آمده‌اند تا آنچه را که در ژرفای وجود او نهفته است، بیدار و آشکار کنند. دعوت آنان، ندایی است برای بازگشت به خویشتن حقیقی، برای وفاداری به عهدی که خود انسان در پیشگاه الهی بسته است. پیامبر(ص) و ائمه(ع) با روش‌های گوناگون—از موعظه و اندرز تا ارائه‌ی الگوی عملی—سعی می‌کنند این فطرت خفته را تحریک کنند. آنان می‌گویند: ای انسان! به ندای درونت گوش کن؛ این حس حقیقت‌طلبی، جستجوی کمال مطلق و نارضایتی از محدودیت‌های مادی، همه نشانه‌های همان فطرت خداگرای توست. بنابراین، هر گونه گرایش به شرک، پرستش غیرخدا (چه بت‌های سنگی، چه ثروت، چه مقام و چه هوای نفس)، در حقیقت خیانت به همین پیمان فطرت و رویگردانی از سرشت اصیل الهی انسان است. بعثت انبیاء، تلاشی مستمر برای نجات انسان از این خیانت و بازگرداندن او به وفاداری نسبت به آن عهد ازلی است.
تذکر نعمت و اتمام حجت: نقش روشنگری رسالت
وظیفه دوم و سوم پیامبران که در حدیث به آنها اشاره شده، «یذکروهم منسی نعمته» و «یحتجوا علیهم بالتبلیغ» است. این دو وظیفه، به نقش ارتباطی و هشداردهنده‌ی رسالت مربوط می‌شوند.
انسان موجودی است غافل و سپاس‌ناشناس. خداوند نعمت‌های بی‌شماری—از نعمت وجود، عقل، سلامتی، منابع طبیعی و... تا نعمت‌های ظاهری و باطنی—به او ارزانی داشته است، اما او به سادگی آنها را فراموش می‌کند یا منشأ آنها را اشتباه می‌گیرد و به جای شکرگزار بودن، دچار کبر، غرور یا طغیان می‌شود. قرآن کریم بارها بر این موضوع تأکید کرده است: «وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا» (نحل:۱۸). پیامبران می‌آیند تا این نعمت‌های «فراموش‌شده» را به یاد انسانها بیاورند. آنان با زبان تذکر، انسان را از خواب غفلت بیدار می‌کنند و به او می‌فهمانند که همه‌چیز موهبتی از جانب خدای مهربان است. این تذکر، تنها یک یادآوری تاریخی نیست؛ بلکه زمینه‌ساز «شکر» است و شکر، خود باعث افزایش نعمت و تقرب به خداوند می‌شود.
اما در کنار تذکر لطیف، مسئله‌ی جدی‌تری نیز وجود دارد: مسئولیت انسان در برابر حق. خداوند که هادی و رحیم است، راه هدایت را رها نمی‌کند. او برای اینکه عذر و بهانه‌ای برای کسی باقی نماند، پیامبران را با «تبلیغ» کامل و روشن دین می‌فرستد. «یحتجوا علیهم بالتبلیغ» یعنی با ابلاغ رسالت و تشریع احکام، بر مردم حجت را تمام می‌کنند. این، بیانگر عدالت الهی است. خداوند هیچ قومی را بدون فرستادن «نذیر» یا «بشیر» عذاب نمی‌کند. پیامبر با بیان واضح تکالیف، وعده‌های الهی (بهشت) و وعیدهای او (دوزخ)، راه را از چاه کاملاً متمایز می‌سازد. پس از این ابلاغ، دیگر برای انسان هیچ عذری در گمراهی باقی نمی‌ماند. انتخاب راه، به عهدۀ خود او گذاشته می‌شود. اگر راه حق را برگزید، پاداش می‌برد و اگر روی گرداند، خود مسئول پیامدهایش است. به عبارت دیگر، پیامبران نقش «خاتمۀ حجت» را ایفا می‌کنند؛ آنان مطالب را چنان شفاف بیان می‌کنند که اگر کسی بر کفر یا گناه اصرار ورزد، این اصرار از روی آگاهی و انتخاب است، نه نادانی. این اصل، پایۀ مسئولیت‌پذیری و اختیار انسان در نظام اعتقادی اسلام است.
احیای عقل و نشان دادن آیات قدرت
دو وظیفه نهایی که امام علی(ع) در این حدیث بیان می‌فرمایند، جنبه‌های معرفتی و بینشی عمیق‌تری از رسالت را نشان می‌دهد: «یثیروا لهم دفائن العقول» و «یروهم آیات المقدرة».
عقل، بزرگ‌ترین موهبت الهی به انسان و ابزار اصلی شناخت و تمییز حق از باطل است. اما این عقل، مانند گنجی پنهان و دفینه‌ای در اعماق وجود انسان است که نیاز به کشف و استخراج دارد. ممکن است تحت تأثیر جهل، تعصبات قومی و قبیله‌ای، سنت‌های نادرست، شهوات سرکش یا القائات شیطانی، این گنجینه پنهان بماند و به کار گرفته نشود. پیامبران می‌آیند تا این «دفائن العقول» را برانگیزانند و به حرکت درآورند. آنان با طرح پرسش‌های اساسی دربارۀ آفرینش، زندگی، مرگ و هدف هستی، عقل انسان را به تفکر وامیدارند. با ارائه معارف وحیانی، غذای مناسبی برای تعقل فراهم می‌کنند. با نقد خرافات و بت‌های فکری، موانع رشد عقلانی را برمی‌دارند. دین واقعی—چنان که از سوی انبیای الهی عرضه شده—دشمن عقل نیست؛ بلکه یاور و مشوق آن است. تعالیم پیامبر اسلام(ص) سرشار از دعوت به «تعقل»، «تدبر»، «تفکر» و «تعلم» است. بنابراین، یکی از اهداف بعثت، به فعلیت درآوردن قوای خفته‌ی عقلی بشر و هدایت آن به سوی شناخت حقیقت است.
اما عقل به تنهایی—با همه شکوهمندی‌اش—برای هدایت کامل کافی نیست. انسان نیازمند مشاهدۀ عینی نشانه‌های قدرت، علم و حکمت الهی است. اینجاست که وظیفۀ «یروهم آیات المقدرة» معنا می‌یابد. «آیات» در اینجا دو معنای وسیع دارد: ۱. آیات تکوینی (آفاقی و انفسی): یعنی همان نشانه‌های خداوند در گستره آسمان‌ها و زمین و در درون وجود خود انسان. پیامبران با اشاره به نظم شگفت‌انگیز کیهان، چرخۀ منظم حیات، خلقت انسان و... این آیات را به مردم نشان می‌دهند و از آنان می‌خواهند که در آنها بیندیشند. ۲. آیات تشریعی و معجزات: یعنی نشانه‌های خاصی که خداوند در دست پیامبران قرار می‌دهد تا صدق ادعای آنان را اثبات کند (مانند معجزات حضرت موسی(ع) یا عیسی(ع)). این معجزات، نمایشی از قدرت مطلق خداوند بر خلاف قوانین عادی طبیعت است و برای بیداری دل‌های غافل و اثبات حقانیت رسالت مؤثر واقع می‌شود. نشان دادن این آیات، ایمان را از سطح تقلید کورکورانه به سطح باوری مبتنی بر شناخت و معرفت ارتقاء می‌دهد.
در نتیجه، حدیث امام علی(ع) که با عباراتی کوتاه اما پرمعنا آغاز و پایان می‌یابد، در واقع نقشه‌ای جامع از فلسفۀ ارسال رسل ارائه می‌دهد. پیامبران، معلمان بشریت و پزشکان جان‌های آدمیان هستند. آنان آمدند تا فطرت فراموش‌شده را بیدار کنند، نعمت‌های پنهان را آشکار سازند، با ابلاغ پیام الهی عذر را ببرند، عقل‌های خفته را فعال کنند و چشم دل را به مشاهدهٔ آیات الهی بگشایند. این رسالت، امری متعلق به گذشته نیست. در عصر حاضر نیز که بشریت با وجود پیشرفت‌های مادی، در بحران معنویت، هویت و اخلاق دست و پا می‌زند، پیام انبیاء—که در قرآن و عترت تداوم یافته—نور هدایت‌بخشی است که راه رستگاری را نشان می‌دهد. وظیفۀ ما به عنوان پیروان آخرین فرستادۀ الهی، درک عمیق این مأموریت‌ها، وفاداری به پیمان فطرت، شکر نعمت‌های الهی، به کارگیری عقل در پرتو وحی و نگریستن به جهان به عنوان آیۀ قدرت خداوند است. همان‌گونه که خود امیرالمؤمنین(ع) فرمودند، اینان آمدند تا «گنج‌های پنهانی عقلها» را برای ما برانگیزند؛ اکنون نوبت ماست که این گنجینه را کشف کنیم و از آن در مسیر شناخت و بندگی حقیقی بهره گیریم.
خوانندگان و همراهان پایگاه خبری قدیری نیوز، علاوه بر ثبت نظر، پیشنهادات و یا سوالات خود می توانید با ورود به گفتگوی زنده خبری در پیام رسان پایگاه خبری، مستقیما با سایر مخاطبین که هم اکنون در پیام رسان آنلاین هستند درباره موضوعات خبری تبادل نظر کنید. برای استفاده نیازی به ثبت نام ندارید.
