آیا نوشیدن قهوه سرطان‌زاست؟
قهوه یکی از پرمصرف‌ترین نوشیدنی‌های جهان است؛ نوشیدنی‌ای که برای عده‌ای بخشی جدانشدنی از شروع روز محسوب می‌شود و برای برخی دیگر راهی برای افزایش تمرکز و کاهش خستگی است. بااین‌حال، همیشه یک سؤال بحث‌برانگیز درباره این نوشیدنی وجود داشته است: آیا قهوه می‌تواند باعث سرطان شود یا ترکیبات موجود در آن حتی ممکن است از بدن در برابر بعضی سرطان‌ها محافظت کنند؟
این سؤال زمانی جدی‌تر شد که برخی مطالعات درباره وجود ترکیبات شیمیایی در دانه‌های قهوه و احتمال ارتباط آن‌ها با بیماری‌های مختلف منتشر شدند. از طرف دیگر، تحقیقات جدیدتر نتایج متفاوتی ارائه کرده‌اند و حتی در برخی موارد، مصرف قهوه را با کاهش احتمال ابتلا به انواع خاصی از سرطان مرتبط دانسته‌اند. اما واقعیت علمی چیست؟
آیا قهوه سرطان‌زاست؟ سازمان جهانی بهداشت چه می‌گوید؟
یکی از مهم‌ترین بررسی‌ها درباره ارتباط قهوه و سرطان توسط آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان (IARC)، وابسته به سازمان جهانی بهداشت، انجام شده است.
این نهاد در سال ۲۰۱۶ پس از بررسی بیش از هزار مطالعه انسانی و حیوانی، طبقه‌بندی قبلی قهوه را مورد بازنگری قرار داد. نتیجه بررسی‌ها نشان داد شواهد علمی کافی برای اینکه نوشیدن قهوه به‌عنوان یک عامل سرطان‌زا برای انسان شناخته شود، وجود ندارد.
بر همین اساس، قهوه در گروه ۳ طبقه‌بندی IARC قرار گرفت؛ یعنی شواهد موجود برای طبقه‌بندی آن به‌عنوان ماده سرطان‌زا یا غیرسرطان‌زا کافی نیست.
این موضوع یک نکته مهم دارد: قرار گرفتن قهوه در گروه ۳ به معنای اثبات بی‌ضرر بودن آن نیست، بلکه نشان می‌دهد تحقیقات موجود ارتباط قطعی میان مصرف قهوه و افزایش خطر کلی سرطان را تأیید نکرده‌اند.
بنابراین، برخلاف برخی شایعات، نمی‌توان گفت نوشیدن قهوه به‌خودی‌خود باعث ابتلا به سرطان می‌شود.
قهوه داغ یا قهوه معمولی؛ کدام‌یک خطرناک‌تر است؟
یکی از مهم‌ترین نکاتی که در بحث قهوه و سرطان معمولاً نادیده گرفته می‌شود، دمای نوشیدنی است.
آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان، نوشیدنی‌هایی را که در دمای بالاتر از ۶۵ درجه سانتی‌گراد مصرف می‌شوند، در گروه «احتمالاً سرطان‌زا برای انسان» قرار داده است.
اما نکته مهم اینجاست که این طبقه‌بندی به دمای بسیار بالای نوشیدنی مربوط می‌شود، نه اینکه قهوه به‌عنوان یک ماده غذایی ذاتاً سرطان‌زا باشد.
نوشیدن مداوم مایعات بسیار داغ می‌تواند به سلول‌های پوشاننده مری آسیب حرارتی وارد کند. تکرار این آسیب‌ها ممکن است در طولانی‌مدت احتمال بروز سرطان سلول سنگفرشی مری را افزایش دهد.
این مسئله فقط به قهوه محدود نیست و چای و سایر نوشیدنی‌های بسیار داغ را نیز شامل می‌شود.
به همین دلیل، بهتر است پس از آماده شدن قهوه چند دقیقه صبر کنید تا دمای آن کاهش پیدا کند. نوشیدن قهوه در دمای مناسب، راه ساده‌ای برای کاهش مواجهه با این عامل خطر است.
آیا قهوه می‌تواند خطر ابتلا به سرطان را کاهش دهد؟
شاید جالب باشد بدانید که همه تحقیقات درباره قهوه و سرطان نتایج منفی ندارند. در واقع، برخی مطالعات معتبر حتی از ارتباط مصرف قهوه با کاهش خطر ابتلا به بعضی انواع سرطان خبر داده‌اند.
بر اساس گزارش صندوق جهانی تحقیقات سرطان (WCRF)، شواهد علمی قوی وجود دارد که نشان می‌دهد مصرف قهوه با کاهش خطر ابتلا به دو نوع سرطان ارتباط دارد:
۱. سرطان کبد
برخی تحقیقات نشان داده‌اند افرادی که قهوه مصرف می‌کنند، در مقایسه با افرادی که قهوه نمی‌نوشند، احتمال کمتری برای ابتلا به سرطان کبد دارند.
پژوهشگران احتمال می‌دهند ترکیبات آنتی‌اکسیدانی و زیست‌فعال موجود در قهوه در این ارتباط نقش داشته باشند. البته هنوز تمام سازوکارهای احتمالی این اثر مشخص نشده است.
۲. سرطان آندومتر یا پوشش داخلی رحم
مطالعات مختلف ارتباطی میان مصرف قهوه و کاهش احتمال ابتلا به سرطان آندومتر پیدا کرده‌اند. نکته جالب این است که این ارتباط در برخی بررسی‌ها هم برای قهوه کافئین‌دار و هم برای قهوه بدون کافئین مشاهده شده است.
البته این نتایج به معنای آن نیست که قهوه یک داروی ضدسرطان است یا می‌توان از آن به‌عنوان روش پیشگیری قطعی استفاده کرد. شواهد موجود صرفاً نشان‌دهنده ارتباط آماری میان مصرف قهوه و کاهش احتمال ابتلا به برخی سرطان‌ها هستند.
آکریل‌آمید موجود در قهوه چیست و آیا باید نگران آن باشیم؟
یکی دیگر از موضوعاتی که در بحث سلامت قهوه مطرح می‌شود، وجود ماده‌ای به نام آکریل‌آمید (Acrylamide) است.
آکریل‌آمید در اثر حرارت دادن برخی مواد غذایی حاوی کربوهیدرات در دماهای بالا ایجاد می‌شود. این ماده در محصولاتی مانند سیب‌زمینی سرخ‌شده، نان برشته و همچنین دانه‌های قهوه برشته‌شده قابل مشاهده است.
مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی درباره اثرات آکریل‌آمید نگرانی‌هایی ایجاد کرده‌اند؛ به همین دلیل، کاهش مواجهه غیرضروری با این ماده یکی از موضوعات مورد توجه نهادهای سلامت است.
بااین‌حال، وجود آکریل‌آمید در قهوه به‌تنهایی به معنای اثبات سرطان‌زا بودن نوشیدن قهوه برای انسان نیست. ارزیابی خطر باید بر اساس میزان مواجهه، شواهد انسانی و شرایط مصرف انجام شود.
در نتیجه، بهتر است درباره این موضوع نیز از نتیجه‌گیری‌های قطعی و ترس‌آفرین خودداری کنیم.
آیا نوع قهوه در میزان تأثیر آن بر سلامت اهمیت دارد؟
قهوه انواع مختلفی دارد و تفاوت میان عربیکا، روبوستا، قهوه فوری و قهوه دمی فقط به طعم و عطر محدود نمی‌شود.
نوع دانه، درجه برشته‌کاری، روش دم‌آوری و ترکیباتی که به نوشیدنی اضافه می‌شوند، می‌توانند ویژگی‌های نهایی قهوه را تغییر دهند.
برای مثال، قهوه روبوستا معمولاً کافئین بیشتری نسبت به عربیکا دارد. در مقابل، تفاوت در روش آماده‌سازی می‌تواند بر میزان برخی ترکیبات موجود در فنجان نهایی اثر بگذارد.
به روایت از کافارو، هنگام انتخاب قهوه بهتر است علاوه بر میزان کافئین، به تازگی دانه، کیفیت فرآوری، درجه رست و روش آماده‌سازی نیز توجه شود.
برای افرادی که به دنبال بررسی انواع دانه، ترکیب‌های مختلف و انتخاب محصول متناسب با ذائقه خود هستند، دسترسی به یک فروشگاه تخصصی و امکان خرید قهوه آنلاین می‌تواند فرایند مقایسه و انتخاب را آسان‌تر کند.
البته تاکنون شواهد علمی کافی وجود ندارد که بتوان بر اساس نوع عربیکا یا روبوستا، یک نتیجه قطعی درباره کاهش یا افزایش خطر ابتلا به سرطان ارائه کرد.
در نهایت، قهوه بنوشیم یا برای همیشه آن را کنار بگذاریم؟
با توجه به شواهد علمی موجود، کنار گذاشتن کامل قهوه صرفاً به دلیل ترس از سرطان توجیه علمی ندارد.
بررسی‌های سازمان جهانی بهداشت و سایر نهادهای معتبر نشان می‌دهند که ارتباط مستقیمی میان نوشیدن قهوه و افزایش کلی خطر ابتلا به سرطان اثبات نشده است. حتی در برخی مطالعات، مصرف قهوه با کاهش احتمال ابتلا به سرطان کبد و آندومتر ارتباط داشته است.
بااین‌حال، این موضوع به معنای توصیه به مصرف نامحدود قهوه نیست. کافئین می‌تواند در برخی افراد باعث اختلال خواب، اضطراب، تپش قلب یا ناراحتی‌های گوارشی شود. میزان تحمل افراد نیز با یکدیگر متفاوت است.
برای مصرف آگاهانه قهوه بهتر است چند نکته ساده را در نظر داشته باشید:
از نوشیدن قهوه در دمای بسیار بالا خودداری کنید.
میزان مصرف کافئین را با توجه به شرایط جسمی و حساسیت خود تنظیم کنید.
برای جبران کم‌خوابی به مصرف مداوم قهوه وابسته نشوید.
به کیفیت دانه و شرایط نگهداری و آماده‌سازی قهوه توجه کنید.
قهوه را جایگزین رژیم غذایی متعادل و سبک زندگی سالم نکنید.
در نهایت، قهوه نه یک نوشیدنی کاملاً بی‌خطر برای همه افراد است و نه ماده‌ای که بتوان آن را به‌طور قطعی عامل سرطان دانست. آنچه اهمیت دارد، شناخت تفاوت میان شواهد علمی و شایعات، توجه به دمای نوشیدنی و داشتن الگوی مصرف متعادل است.
پرسش و پاسخ‌های متداول
خیر، شواهد علمی کافی برای سرطان‌زا شناختن قهوه وجود ندارد و این نوشیدنی در گروه ۳ (شواهد ناکافی) طبقه‌بندی شده است.
نوشیدنی‌های با دمای بالای ۶۵ درجه سانتی‌گراد در گروه «احتمالاً سرطان‌زا برای انسان» قرار می‌گیرند، زیرا می‌توانند به سلول‌های مری آسیب حرارتی وارد کنند.
بله، شواهد علمی قوی وجود دارد که مصرف قهوه با کاهش خطر ابتلا به سرطان کبد و سرطان آندومتر (پوشش داخلی رحم) مرتبط است.
آکریل‌آمید یک ماده است که در اثر برشته‌کاری دانه‌های قهوه و دیگر مواد غذایی در دمای بالا ایجاد می‌شود. اگرچه مطالعات آزمایشگاهی نگرانی‌هایی ایجاد کرده، اما وجود آن در قهوه به تنهایی سرطان‌زا بودن قهوه برای انسان را اثبات نمی‌کند.
خیر، تاکنون شواهد علمی کافی وجود ندارد که بر اساس نوع دانه قهوه، نتیجه قطعی درباره افزایش یا کاهش خطر سرطان ارائه کند.
خیر، کنار گذاشتن کامل قهوه به دلیل ترس از سرطان توجیه علمی ندارد. توصیه می‌شود مصرف متعادل، پرهیز از دمای بسیار بالا و توجه به تحمل فردی رعایت شود.
