از روتین روزمره تا ایدههای محرک
به گزارش قدیری نیوز به نقل از انجمن سینمای جوانان ایران:
«امر روتین» روایت نمیسازد/ ساختار بهخودیخود کلیشه ندارد
نخستین نشست از بخش سوم چهاردهمین دوره دانشافزایی آنلاین ویژه مربیان فیلمنامهنویسی انجمن سینمای جوانان ایران، روز پنجشنبه ۲۸ خردادماه با تدریس سعید رحمانی، فیلمنامهنویس و مدرس، برگزار شد.
در این نشست تخصصی، نسبت «ایده محرک» با نوع ساختار و مکانیزمهای مؤثر در شکلدهی به انواع ساختار، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت.
رحمانی در آغاز با پرداختن به مفهوم «فکر اولیه» تأکید کرد که این فکر میتواند از هر چیزی؛ از یک دغدغه، تصویر، نقاشی، عکس یا شخصیت شکل بگیرد. وی فکر اولیه را بر پایه دو مؤلفه «کنش» و «اکتیویته» طبقهبندی کرد.
این مدرس کارگاه، ساختار را «چگونگی روایت یک ماجرا در جهان داستان» تعریف نمود و بر ضرورت طراحی ساختار پیش از شکلگیری روایت تأکید کرد: «ساختار یعنی چه چیزی را گفتن و روایت یعنی چگونه گفتن و مهندسی اطلاعات.»
از فکر اولیه تا ایده محرک
رحمانی در ادامه به فرآیند تبدیل «فکر اولیه» به «ایده محرک» پرداخت و آن را به دو نوع تقسیم کرد:
- ایده محرک مبتنی بر کنش: تلاش و تقلای معنادار شخصیت برای دستیابی به یک هدف.
- ایده محرک مبتنی بر اکتیویته: تلاشی معنادار بر پایه یک دغدغه برای کنار آمدن با بحران یا مسئلهای مشخص.
وی با اشاره بیکاربرد بودن امور عادی و روزمره در روایت، تصریح کرد: «امر روتین به درد روایت نمیخورد، مگر آنکه تولید معنا کند یا موجب تغییر شخصیت شود.»
انواع ساختار و طراحی سیناپس
رحمانی ایده اولیه را نقطه آغازین شکلگیری ساختار دانست و آن را به دو نوع اصلی تقسیم کرد:
- ساختار کلاسیک: مبتنی بر «شخص و مسئله مهم».
- ساختار اپیک: مبتنی بر «شخص و دغدغه» یا «سامانه زیستی و دغدغه».
به گفته وی، «سیناپس» یا خلاصه داستان نیز همانند ایده محرک، یا بر پایه کنش شکل میگیرد یا بر پایه اکتیویته و هدف از طراحی آن، شکلدهی به یک ماجرای متقاعدکننده برای طراحی کانسپت است. در ادامه، الگوی ساختاری سیناپس کلاسیک (شامل یک مدل) و سیناپسهای مدرن یا اپیک (شامل شش مدل) تشریح و تفاوتهای آنها بررسی شد.
تنگنای اکتیو در مقابل تنگنای پسیو
از دیگر مباحث کلیدی این نشست، تفاوت میان «تنگنای اکتیو» و «تنگنای پسیو» بود:
- تنگنای اکتیو: موقعیتی که در آن مجموعهای از کنشها، امکان تغییر کیفی یا آشکار شدن تفاوت را فراهم میکند. شخصیت برای رفع بحران یا گریز از آن فعالانه تلاش میکند.
- تنگنای پسیو: کشمکشهایی که شخصیت در آن نمیخواهد یا نمیتواند بحران را رفع کند و تلاشی نیز برای آن انجام نمیدهد.
کلیشه؛ الگوی جوابپسداده
رحمانی در پایان با اشاره به مقوله کلیشه، آن را «الگوی جوابپسداده» تعریف کرد و گفت: «در سینمای بلند میشود سراغ کلیشه رفت، اما در فیلم کوتاه که حوزه اندیشه است، باید از کلیشه دوری کرد.»
وی با تفکیک میان ساختار و محتوا، تأکید کرد: «کلیشه به شخصیتها و مسئلههای تکراری بازمیگردد و ساختار بهخودیخود کلیشه ندارد.»
این نشست تخصصی، آغازگر بخش سوم از دوره دانشافزایی مربیان فیلمنامهنویسی انجمن سینمای جوانان ایران بود که به مباحث پیشرفته درامنویسی میپردازد.
