تیتر پیشنهادی: فیلمنامه موفق: تعادل جذابیت و باورپذیری
به گزارش قدیری نیوز به نقل از انجمن سینمای جوانان ایران:
شادمهر راستین: فیلمنامه موفق میان جذابیت و باورپذیری شکل میگیرد/ فیلمنامهنویسی هنر ایدهپردازی نیست؛ ساختن روایت است
تهران- انجمن سینمای جوانان ایران: سومین نشست از بخش سوم چهاردهمین دوره دانشافزایی مربیان فیلمنامهنویسی انجمن سینمای جوانان ایران، روز شنبه ۳۰ خردادماه با عنوان «شیوههای ایدهپردازی و گسترش ایده» و با تدریس شادمهر راستین، مدرس و فیلمنامهنویس، برگزار شد.
در این نشست تخصصی که با هدف آموزش چگونگی انتقال دانش فیلمنامهنویسی به هنرجویان برگزار شد، راستین بر تفاوت میان آموزش مستقیم فیلمنامهنویسی و آموزش «شیوه تدریس» آن تأکید کرد و گفت: «پرسش اصلی این است که چگونه میتوان به هنرجویان آموزش داد و چگونه میتوان اطمینان حاصل کرد که شیوه آموزش برای آنان کاربردی و مؤثر خواهد بود.»
چالش خودبیانگری به جای فرآیندآموزی
این فیلمنامهنویس با اشاره به یکی از مهمترین چالشهای کلاسهای فیلمنامه در ایران، اظهار داشت: «تجربه من نشان میدهد در میان هنرجویان ایرانی، بیش از آنکه دغدغه یادگیری فرآیند ایدهپردازی وجود داشته باشد، تمایل به خودبیانگری دیده میشود.» وی توضیح داد که در بسیاری از کشورها، هنرجویان میپذیرند هدف از دوره آموزشی، ارائه ایدهای آماده برای جشنواره نیست، بلکه یادگیری مسیر تبدیل ایده به فیلمنامه است.
تفاوت فیلمنامهنویس با راوی عامه
راستین با ذکر مثالی از پژوهش برای فیلم «امروز»، تفاوت یک فیلمنامهنویس حرفهای را با یک راوی مبتدی تشریح کرد: «تقریباً تمام رانندگان تاکسی داستانهایی جذاب و غیرمنتظره برای روایت داشتند و حتی برخی صحنههایی برای میانه داستان در ذهن داشتند. اما آنچه آنها را از یک فیلمنامهنویس جدا میکرد، نداشتن پایان، شخصیتپردازی و مسیر مشخص داستان بود.» به گفته وی، فیلمنامهنویس از ابتدا میداند چه میخواهد بگوید و به مسیر روایت، پایان و تأثیر رخدادها بر شخصیت میاندیشد.
هشدار درباره ایدههای عجیب و فاقد پایان
این مدرس با اشاره به شیفتگی برخی هنرجویان به ایدههای غریب هشدار داد و تصریح کرد: «ایدههایی مانند شکافته شدن زمین لزوماً جذاب نیستند. آنچه اهمیت دارد، وضعیت اولیه شخصیت، مسیر طیشده و تغییر نهایی اوست.» وی تأکید کرد باید از همان ابتدا مانع روایت داستانهایی شد که فاقد پایان هستند و تنها بر جذابیت یک موقعیت اولیه تکیه دارند.
درام در مسیر است، نه در نتیجه
راستین برای تشریح مفهوم درام از مثال مسابقه فوتبال استفاده کرد: «نتیجه تساوی دو بر دو در ظاهر فاقد برد و باخت است، اما درام از دل موقعیتها و زاویه دید نسبت به اتفاقات شکل میگیرد. تیمی که در دقایق پایانی دو گل دریافت کرده با تیمی که بازی را به تساوی کشانده، احساس یکسانی ندارند. بنابراین گاهی یک تساوی از یک پیروزی پرگل دراماتیکتر است.»
دو قطب اساسی: جذابیت و باورپذیری
از نکات کلیدی این نشست، تأکید راستین بر دو محور اصلی در ارزیابی ایدهها بود. وی گفت: «هر ایده باید میان دو قطب جذابیت و باورپذیری حرکت کند. ایدهای که صرفاً جذاب باشد اما باورپذیر نباشد، مخاطب را همراه نمیکند و اثری که فقط باورپذیر باشد اما فاقد جذابیت باشد، به گزارشی خنثی تبدیل میشود. فیلمنامه موفق ترکیبی از این دو ویژگی است.» به گفته وی، مهمترین ابزار باورپذیری در سینما، منطق علت و معلولی است، در حالی که جذابیت بیشتر به تجربههای فرهنگی و شناخت ژانر وابسته است.
اول نوشتن، سپس تحلیل آکادمیک
این فیلمنامهنویس بر ضرورت تقدم عمل نوشتن بر نظریهپردازی تأکید کرد و گفت: «آموزش معیارهای آکادمیک باید پس از نوشتن نسخه اولیه فیلمنامه اتفاق بیفتد. ابتدا باید اجازه داد هنرجو بنویسد؛ حتی اگر متن کامل و بینقص نباشد. کلاس فیلمنامهنویسی پیش از هر چیز کلاس نوشتن است.»
انتقاد از الگوبرداری نادرست و سلطه نقد فیلم
راستین با انتقاد از الگوبرداری هنرجویان از سینمای بلند برای ساخت فیلم کوتاه گفت: «نه فیلمهای نولان و نه آثار بلند تارکوفسکی یا فرهادی معیار مناسبی برای آموزش فیلم کوتاه نیستند. معیار اصلی باید فیلم کوتاه باشد، زیرا زبان، ساختار و منطق خاص خود را دارد.»
وی همچنین «دشمن شماره یک فیلمنامهنویسی» را فرهنگ نقد فیلم دانست و افزود: «در کلاسهای فیلمنامه نباید به دنبال استخراج مفاهیم یا پیامهای پنهان بود. باید پرسید فیلم چه چیزی را نشان میدهد، نه اینکه چه چیزی را میخواهد بگوید. سینما پیش از هر چیز هنر تصویر است.»
ایدهپردازی از لوکیشن و شرط اشتیاق شخصی
در بخش پایانی، راستین بر اهمیت لوکیشن در ایدهپردازی برای فیلم کوتاه تأکید کرد و گفت: «در بسیاری از موارد، جذابیت ایده از دل لوکیشن شکل میگیرد.» وی شرط اول انتخاب یک ایده را اشتیاق شخصی نویسنده دانست و اظهار داشت: «نخستین شرط آن است که خود نویسنده بتواند ماهها برای آن وقت و انرژی صرف کند.»
پایان منحصربهفرد است: نگاه نویسنده
راستین در جمعبندی با تأکید بر مهارت نوشتن تصویر از طریق تمرین عملی، خاطرنشان کرد: «همه ایدهها پیشتر روایت شدهاند، اما آنچه همواره تازه باقی میماند، زاویه دید نویسنده است. جهان ممکن است ایدههای جدیدی نداشته باشد، اما نگاه هر فرد به جهان همچنان منحصربهفرد و قابل بازآفرینی است.»
این نشست به عنوان بخشی از دوره تخصصی تربیت مربی فیلمنامهنویسی انجمن سینمای جوانان ایران برگزار شد.
