تصمیمیار هوشمند خرید و فروش طلا لحظههای کلیدی خرید و فروش را به کمک هوش مصنوعی شناسایی و از طریق پیامک آنی، مطلع شوید. همین امروز عضو شوید و از فرصتهای بازار استفاده کنید.
۞ الإمامُ الباقرُ علیه السلام : قالَ رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله : ما آمَنَ بی مَن باتَ شَبْعانَ وجارُهُ جائعٌ . قالَ : وما مِن أهلِ قریةٍ یَبِیتُ و فیهِم جائعٌ ، یَنظُرُ اللّه ُ إلیهِم یومَ القِیامَةِ . ۞
۞ امام باقر علیه السلام : پیامبر خدا صلى الله علیه و آله فرمود: به من ایمان نیاورده است آن كه شب را با شكم سیر بخوابد و همسایه اش گرسنه باشد. فرمود: اهل هر آبادى كه شب را بگذرانند و در میان ایشان گرسنه اى باشد ، روز قیامت خداوند به آنان نظر رحمت نمى افكند.۞.
”
ایمان واقعی چیست؟ پیامبر(ص) میفرماید: کسی که همسایهاش گرسنه باشد و او سیر بخوابد، به من ایمان نیاورده است. این حدیث شریف، قلب مسئولیت اجتماعی در اسلام را نشان میدهد: تعهد عملی به رفع محرومیت و گرسنگی اطرافیان.
اهمیت مسئولیتپذیری در اسلام از نگاه امام باقر (ع)
حدیث شریف منقول از پیامبر اکرم (ص) که توسط امام باقر (ع) روایت شده، یکی از عمیقترین و گویاترین احادیث در زمینه مسئولیت اجتماعی در اسلام است. این حدیث با بیان ساده اما کوبنده، ایمان واقعی را به مسئولیت انسان در قبال رفع گرسنگی و نیاز دیگران گره میزند. کلام رسول خدا (ص) که میفرماید: ‘’به من ایمان نیاورده است آن که شب را با شکم سیر بخوابد و همسایهاش گرسنه باشد‘’، مفهومی فراتر از یک توصیه اخلاقی عرضه میدارد. این بیان، ایمان را نه صرفاً مجموعهای از باورهای قلبی، بلکه تعهدی عملی نسبت به جامعه و به ویژه نزدیکان معرفی میکند.
در این روایت، پیامبر (ص) با صراحت تمام، بیتوجهی به گرسنگی همسایه را ناقض ایمان به خود معرفی میکند. این بیان، از یک سو نشاندهنده جایگاه رفیع همسایه در نظام ارزشی اسلام است و از سوی دیگر، مسئولیت فرد مؤمن را فراتر از دایره شخصی و خانوادگی به حوزه اجتماع گسترش میدهد. ‘’همسایه‘’ در این حدیث، مفهومی وسیع دارد که شامل همسایه جغرافیایی، همکار، همشهری و در نهایت تمام اعضای جامعه میشود.
پیامدهای بیتوجهی به محرومان در جامعه اسلامی
بخش دوم حدیث، ابعاد اجتماعی این مسئولیت را به وضوح ترسیم میکند: ‘’اهل هر آبادی که شب را بگذرانند و در میان ایشان گرسنهای باشد، روز قیامت خداوند به آنان نظر رحمت نمیافکند.‘’ این فراز، مسئولیت را از سطح فردی به سطح جمعی ارتقا میدهد و کل جامعه را در قبال رفع محرومیت از میان خود مسئول میداند. تعبیر ‘’نظر رحمت نیافکند‘’ که در آخرتشناسی اسلامی جایگاهی بس مهم دارد، نشاندهنده عمق عواقب بیتوجهی به این وظیفه است.
در جامعه اسلامی، رفع گرسنگی و نیازهای اساسی دیگران، وظیفهای همگانی است. نظام مالیاتی اسلام مانند زکات، خمس و انفاقات مستحب، ابزارهایی برای تحقق این هدف طراحی شدهاند. اما فراتر از این سازوکارهای نهادی، حدیث مورد بحث بر مسئولیت اخلاقی و وجدانی هر فرد تأکید دارد. جامعهای که در آن حتی یک نفر گرسنه بخوابد، از دیدگاه اسلامی جامعهای ناقص و ناکارآمد محسوب میشود و تمام اعضای آن در این نقص شریک هستند.
این حدیث همچنین بر مسئولیت متقابل اعضای جامعه تأکید دارد. در نظام اخلاقی اسلام، رفاه فردی زمانی ارزشمند است که با رفاه جمعی همراه باشد. شکمسیری فردی در حاشیه گرسنگی دیگران نه تنها فضیلت نیست، که گناهی بزرگ شمرده میشود. این نگاه، در تضاد کامل با فردگرایی افراطی و بیتفاوتی اجتماعی است که در برخی جوامع رواج دارد.
کاربردهای معاصر این حدیث در زندگی اجتماعی
حدیث شریف امام باقر (ع) در عصر حاضر کاربردهای فراوانی دارد. در جهان معاصر که شکاف طبقاتی در بسیاری از جوامع رو به افزایش است، این آموزه اسلامی میتواند راهنمای عمل برای ایجاد توازن اجتماعی باشد. در جامعه اسلامی، هیچکس نباید نسبت به محرومیت دیگران بیتفاوت باشد. گرسنگی، تنها یکی از مصادیق محرومیت است و این اصل شامل نیازهای اساسی دیگر مانند مسکن، بهداشت، آموزش و امنیت نیز میشود.
این حدیث همچنین بر اهمیت ‘’نظارت اجتماعی‘’ در اسلام تأکید دارد. در جامعه اسلامی، شهروندان نه تنها مسئول رفع نیازهای خود و خانوادهشان هستند، بلکه مسئولیت دارند از حال همسایگان و اعضای جامعه خود نیز آگاه باشند و در صورت نیاز به یاری آنان بشتابند. این رویکرد، جامعه را به شبکهای از مسئولیتهای متقابل تبدیل میکند که در آن هیچکس احساس تنهایی و بیپناهی نمیکند.
در بعد اقتصادی نیز این حدیث حاوی پیامهای مهمی است. نظام اقتصادی اسلام باید به گونهای طراحی شود که از انباشت ثروت در دست عدهای معدود و محرومیت گسترده دیگران جلوگیری کند. مفهوم ‘’توزیع عادلانه ثروت‘’ که در این حدیث به وضوح دیده میشود، میتواند راهنمای سیاستهای اقتصادی در جوامع اسلامی باشد. شکمسیری عدهای در کنار گرسنگی دیگران، نشاندهنده ناکارآمدی نظام توزیع ثروت در جامعه است.
در نهایت، این حدیث بر ارتباط ناگسستنی بین ایمان و عمل اجتماعی تأکید دارد. ایمان واقعی به خدا و رسولش، بیشک خود را در رفتار اجتماعی فرد نشان میدهد. فرد مؤمن نمیتواند در رفاه و آسایش زندگی کند در حالی که اطرافیانش در سختی و محرومیت به سر میبرند. این نگاه، ایمان را از حصار مساجد و عبادات فردی خارج کرده و به عرصه اجتماع میکشاند.
سخن امام باقر (ع) که این حدیث را برای ما روایت کرده، یادآور مسئولیت سنگین ما در قبال یکدیگر است. در جامعهای که بر اساس این آموزه شکل بگیرد، بیتوجهی به محرومان نه تنها تقبیح میشود، که نشانه نقص در ایمان تلقی میگردد. چنین جامعهای، زمینه را برای ظهور رحمت الهی فراهم میآورد، زیرا همانطور که در حدیث آمده، نگاه رحمت خداوند شامل حال جوامعی میشود که در آن هیچکس گرسنه نخوابد. این پیام، در عصری که بیعدالتی اجتماعی در بسیاری از نقاط جهان بیداد میکند، بیش از هر زمان دیگری relevance دارد و میتواند راهنمای عمل برای ساختن جوامعی عادلانه و انسانی باشد.
خوانندگان و همراهان پایگاه خبری قدیری نیوز، علاوه بر ثبت نظر، پیشنهادات و یا سوالات خود می توانید با ورود به گفتگوی زنده خبری در پیام رسان پایگاه خبری، مستقیما با سایر مخاطبین که هم اکنون در پیام رسان آنلاین هستند درباره موضوعات خبری تبادل نظر کنید. برای استفاده نیازی به ثبت نام ندارید.
