تصمیمیار هوشمند خرید و فروش طلا لحظههای کلیدی خرید و فروش را به کمک هوش مصنوعی شناسایی و از طریق پیامک آنی، مطلع شوید. همین امروز عضو شوید و از فرصتهای بازار استفاده کنید.
۞ امام جواد علیه السلام فرمود:هر كس كار زشتى را نیكو بداند،او هـم در آن كار شریـك است.۞.
در میان گنجینههای گرانبهای روایی شیعه، سخنان ائمه اطهار(ع) همچون چراغی فراراه بشریت میدرخشد. یکی از این کلمات نورانی، حدیثی کوتاه اما عمیق از امام نهم، حضرت محمد بن علی الجواد(ع) است که فرمودند: «مَنِ اسْتَحْسَنَ قَبیحاً كانَ شَریكاً فیهِ»؛ هر کس کار زشتی را نیکو بداند، او نیز در آن کار شریک است. این روایت، فراتر از یک توصیه اخلاقی ساده، به یکی از پیچیدهترین و کلیدیترین مؤلفههای تعاملات اجتماعی و مسئولیت فردی در برابر بدیها میپردازد. در این نوشتار، با واکاوی این حدیث شریف، ابعاد مختلف مسئولیت انسان در قبال افکار، گفتار و رفتار خود و دیگران را بررسی میکنیم.
”
حدیثی ژرف از امام جواد(ع): ‘’هر که زشت را نیکو شمارد، در آن شریک است.‘’
واکاوی مسئولیت فردی در عصر ارتباطات؛
چگونه تأیید یا سکوت ما در برابر نارواییها، ما را همدست گناه میکند؟
هنجارسازی اجتماعی: از تأیید تا مشارکت در گناه
حدیث امام جواد(ع) به روشنی نشان میدهد که حوزه مسئولیت انسان منحصر به اعمال مستقیم او نیست. این کلام نورانی مرزهای سنتی مشارکت در گناه را درمینوردد و مفهومی گسترده و عمیق از ‘’شراکت‘’ را ارائه میدهد. در نگاه اول، شریک جرم معمولاً کسی است که در انجام عملی مجرمانه یا گناه، به طور مستقیم و عملی مشارکت دارد. اما امام(ع) معیاری ظریفتر و فراگیرتر را مطرح میسازند: تأیید قلبی و زبانی. هنگامی که فردی کار زشتی را—اعم از گفتار ناشایست، رفتار غیراخلاقی، ظلم، فساد یا هر عمل ناپسند دیگر—به عنوان امری خوب، قابل قبول یا حداقل بیاشکال تلقی کند، در حقیقت پایههای آن عمل را در ذهن خود و در گستره اجتماع مستحکم میسازد.
این ‘’استحسان‘’ یا نیکو دانستن، میتواند اشکال مختلفی داشته باشد: توجیه گناه با استدلالهای به ظاهر منطقی، سکوت در برابر زشتی که به منزله رضایت تفسیر میشود، تشویق و تحسین عاملان کارهای نادرست، بازنشر و تبلیغ افکار و اعمال ناپسند تحت عناوینی مانند آزادی بیان یا هنر، و حتی نادیده گرفتن عمدی آثار مخرب آن کار زشت. در چنین شرایطی، فرد اگرچه ممکن است دست به عمل مستقیم نزده باشد، اما با ایجاد فضای پذیرش و عادیسازی آن گناه، زمینه را برای تکرار و گسترش آن فراهم میآورد و از این رو، در گناه شریک میشود.
مکانیزمهای تأثیرگذاری: روانشناسی تأیید جمعی
برای درک عمق این حدیث، لازم است به مکانیزمهای روانی-اجتماعی تأیید توجه کنیم. انسان موجودی اجتماعی است و بخش قابل توجهی از باورها و رفتارهایش تحت تأثیر محیط و اطرافیان شکل میگیرد. وقتی کار زشتی توسط فرد یا گروهی انجام میشود و در مقابل، با تأیید یا سکوت دیگران مواجه میگردد، چند پیامد مهم رخ میدهد. نخست، تخفیف وجدان فرد گناهکار؛ عامل گناه با مشاهده تأیید دیگران، احساس میکند کارش چندان هم ناپسند نیست و حتی ممکن است آن را مشروع تلقی کند. دوم، عادیسازی گناه در جامعه؛ با تکرار تأیید یا سکوت، آن عمل زشت به تدریج از حالت یک انحراف خارج شده و بخشی از هنجارهای معمول جامعه میشود. این فرآیند که در روانشناسی اجتماعی به ‘’عادیشدن تدریجی‘’ معروف است، خطرناکترین بستر برای گسترش فساد است.
سوم، ایجاد جرات برای دیگران؛ افرادی که پیشتر به دلیل ترس از قضاوت جامعه از انجام آن عمل زشت خودداری میکردند، با دیدن پذیرش اجتماعی آن، جرات پیدا میکنند که مرتکب آن شوند. چهارم، خاموشی صدای معترضان؛ وقتی تأیید کنندگان زیاد شوند، افراد صالح و معترض احساس انزوا کرده و ممکن است از ترس تمسخر یا طرد، از اعتراض دست بکشند. بنابراین، استحسان قبیح به مثابه آبی است که به ریشه گناه ریخته میشود و آن را رشد میدهد. در این چرخه، هر کس که زشتی را نیکو جلوه دهد، در حقیقت در گسترش آن مشارکت فعال داشته و طبق فرمایش امام جواد(ع)، شریک جرم محسوب میشود.
بازتاب حدیث در عصر ارتباطات و رسانه
در عصر حاضر با گسترش بیسابقه رسانهها و شبکههای اجتماعی، مصداقهای حدیث امام جواد(ع) بیش از هر زمان دیگری مشهود است. فضای مجازی و مسئولیت بازنشر به عنوان یکی از مهمترین عرصههای آزمایش این آموزه درآمده است. وقتی کاربری محتوایی حاوی توهین، تهمت، نشر اکاذیب، ترویج خشونت یا بیاخلاقی را—حتی بدون کامنت—بازنشر میکند، در واقع آن را ‘’قابل توجه‘’ یا ‘’به اشتراک گذاشتنی‘’ میداند. همین عمل ظاهراً ساده، نوعی استحسان است و او را در گناه تولیدکننده آن محتوا شریک میسازد. لایک کردن، ابراز احساسات مثبت زیر پستهای حاوی مطالب نادرست، یا حتی دنبال کردن صفحاتی که به انتشار زشتیها میپردازند، همگی مصادیق مدرن ‘’استحسان قبیح‘’ هستند.
همچنین در سطح رسانههای رسمی، گاهی پوشش خبری یا تولید محتوایی که بدون نقد و تحلیل لازم، اعمال ناشایست افراد یا گروهها را نمایش میدهد، میتواند به نوعی عادیسازی و حتی تشویق آن منجر شود. نقش هنر و سینما در هنجارسازی نیز از این قاعده مستثنی نیست. زمانی که فیلم یا سریالی رفتارهای غیراخلاقی را بدون نشان دادن پیامدهای منفی آن و حتی با جلوهای جذاب و قهرمانانه به تصویر میکشد، در حال استحسان قبیح است و بر اساس این حدیث، سازندگان و حامیان آن در گناه بینندگان که ممکن است به تقلید از آن رفتارها ترغیب شوند، شریک خواهند بود.
راهکارهای عملی برای اجتناب از شراکت در گناه
پس چگونه میتوان از دام این شراکت ناخواسته اما واقعی دور ماند؟ نخستین گام، تقویت بینش اخلاقی و دینی است. فرد باید با مطالعه و تفکر، معیارهای صحیح تشخیص حَسَن از قبیح را از منابع اصیل دینی و عقلانی کسب کند تا تحت تأثیر جوسازیهای اجتماعی قرار نگیرد. دوم، جرأت نه گفتن و اعلام موضع است. در مقابل زشتیها—چه کوچک و چه بزرگ—نباید سکوت اختیار کرد. البته این به معنای پرخاش یا بیاحترامی نیست، بلکه به معنی بیان ملایم اما قاطع مخالفت اخلاقی است. سوم، مراقبت از زبان و قلم؛ پیش از تأیید، تعریف، بازنشر یا حتی سکوت در برابر عملی، باید تأمل کرد که آیا این موضع، نوعی همدستی با گناه محسوب میشود یا خیر.
چهارم، تمایز قائل شدن بین شخص و عمل؛ میتوان با حفظ احترام فرد گناهکار، با عمل ناشایست او مخالفت کرد. این دوری از ‘’استحسان‘’ است بدون آنکه به دشمنی و تفرقه بینجامد. پنجم، تبدیل شدن به الگو؛ با انجام کارهای نیک و پسندیده و تشویق دیگران به آنها، عملاً فضایی مثبت ایجاد میکنیم که در آن کارهای زشت جایگاه خود را از دست میدهند. در نهایت، دعا و درخواست هدایت از خداوند؛ زیرا تشخیص حق از باطل در بسیاری موارد پیچیده است و تنها با توفیق الهی میتوان از لغزش در دام تأیید ناخواسته گناه در امان ماند.
جمعبندی: مسئولیتی فراتر از عمل شخصی
حدیث گرانسنگ امام جواد(ع) به ما میآموزد که مسئولیت انسان در قبال گناه، محدود به اعمال مستقیم او نیست. بلکه حوزه نفوذ و تأثیر ما به عنوان موجوداتی اجتماعی، شامل بازخوردی است که به اعمال دیگران نشان میدهیم. تأیید، تشویق، سکوت در مقام اعتراض، توجیه و عادیسازی کارهای زشت، همگی ما را در آن گناه شریک میسازد. این آموزه در دنیای امروز که مرزهای ارتباطی گسترده شده و تأثیرپذیری و تأثیرگذاری افراد بر یکدیگر به شدت افزایش یافته است، از اهمیت حیاتی برخوردار است. رعایت این اصل نه تنها جامعه را از بسیاری گناهان و مفاسد حفظ میکند، بلکه سبب رشد شخصیت اخلاقی فرد و تقویت وجدان جمعی میگردد. بیاییم با تأمل در این کلام نورانی، مراقب باشیم که نه تنها مرتکب کار زشتی نشویم، بلکه با تأیید نکردن زشتیهای دیگران، در ساختن جامعهای پاک و مسئولیتپذیر سهیم شویم.
خوانندگان و همراهان پایگاه خبری قدیری نیوز، علاوه بر ثبت نظر، پیشنهادات و یا سوالات خود می توانید با ورود به گفتگوی زنده خبری در پیام رسان پایگاه خبری، مستقیما با سایر مخاطبین که هم اکنون در پیام رسان آنلاین هستند درباره موضوعات خبری تبادل نظر کنید. برای استفاده نیازی به ثبت نام ندارید.
