تصمیمیار هوشمند خرید و فروش طلا لحظههای کلیدی خرید و فروش را به کمک هوش مصنوعی شناسایی و از طریق پیامک آنی، مطلع شوید. همین امروز عضو شوید و از فرصتهای بازار استفاده کنید.
۞ حقّ شكمت این است كه آن را ظرف حرام ، كم باشد یا بسیار ، نسازى واز حلال هم به اندازه بدو دهى ، و از حدّ نیرو بخشى به مرز شكم خوارگى و فقدان مرادنگى اش نكشانى.۞.
در منظومۀ آموزههای اخلاقی و تربیتی امام سجاد(ع) در رسالۀ حقوق (*رسالة الحقوق*)، هر حقی بهمثابه پلهای برای تعالی روح و تقرب به خداست. حقِّ شکم یا «حَقُّ بَطنِكَ» که در این متن بدان اشاره شده، تنها یک دستور بهداشتی یا رژیم غذایی نیست؛ بلکه دریچهای است به سوی جهانبینی اسلامی که در آن، بدن امانتی الهی و وسیلهای برای عبادت است. این حدیث گرانسنگ، با بیانی ژرف و همهجانبه، رابطه انسان با یکی از اساسیترین غرایزش، یعنی خوراک، را تنظیم میکند و آن را از سطحی حیوانی به عرصهای معنوی ارتقا میدهد. در این نوشتار، با تأمل در فرازهای مختلف این روایت، به تبیین ابعاد مختلف این حق و جایگاه آن در زندگی متعادل مؤمنانه میپردازیم.
”
امام سجاد(ع): حقِّ شکم تنها دوری از حرام نیست، بلکه پاسداشت اعتدال در حلال و حفظ کرامت انسانی است. این آموزه، تغذیه را از غریزهای حیوانی به عبادتی آگاهانه ارتقا میدهد.
حرامزیستی: نفی مطلق حرام در تغذیه
امام سجاد(ع) در ابتدای این حق، با قاطعیتی مثالزدنی میفرمایند: «أَن لاتَجعَلَهُ وِعاءً لِقَلیلٍ مِنَ الحَرامِ وَلَا لِكَثیرٍ». این فراز، نخستین و بنیادیترین اصل در رابطه با تغذیه را بیان میدارد: حرمت مطلق استفاده از حرام، چه کم و چه زیاد. شکم نباید ظرف و محلی برای جایگیری هیچ مقدار از مال، غذا یا نوشیدنی حرام شود.
این تأکید بر «قلیل» و «کثیر»، چند پیام مهم دارد. نخست آن که وسوسۀ شیطان و نفس اماره را خنثی میکند. گاه انسان میپندارد مقدار اندک حرام، اثر چندانی ندارد یا قابل اغماض است. امام(ع) با این بیان، مرزبندی را کاملاً مشخص میکنند: حداقلِ حرام نیز پذیرفتنی نیست. دوم، این که حکم، نسبی و موقعیتی نیست. چه انسان در تنگنا باشد و چه در وسعت، چه به مقدار ناچیز و چه انبوه، دایره حرام، مقدستر از آن است که برای رفع نیاز جسم، شکسته شود. این اصل، ریشه در آیات قرآن دارد که خوردن مال حرام را «آتش» میخواند (نساء: ۱۰). از نگاه امام سجاد(ع)، خوردن حرام تنها یک جرم فیزیکی نیست، بلکه ظلمتی است که بر قلب مینشیند، درِ درک معارف را میبندد و دعا را به اجابت نمیرساند. جسمی که با حرام تغذیه شود، هرچند قوی به نظر آید، در باطن، سزاوار عبادت پروردگار نخواهد بود و اعمال صالحی که از آن برمیخیزد، فاقد روح قبولی است.
اعتدال در حلال: میانهروی حتی در مجاز
پس از مرزگذاری صریح علیه حرام، امام(ع) به اصل دوم و ظریفتری اشاره میفرمایند: «وَأن تَقتَصِدَ لَهُ فِی الحَلالِ». این بخش، پاسخ به پرسش احتمالی است که آیا با اجتناب از حرام، مجاز به هرگونه مصرف حلال هستیم؟ پاسخ امام منفی است. اعتدال و میانهروی حتی در استفادۀ از حلالات، رکن دوم حق شکم است.
«اقتصاد» یا میانهروی، کلیدواژۀ تعالیم اسلامی در همۀ عرصههاست. در مصرف حلال، اسراف و زیادهروی، هرچند خودِ ماده حلال باشد، مذموم است. امام(ع) خوردن حلال را بیقید و شرط نمیپذیرند، بلکه آن را مشروط به رعایت حدِّ کفایت و عدم تجاوز از نیاز واقعی بدن میدانند. این آموزه، انسان را از اسارت در چرخۀ بیپایان شهوات و لذتجوییهای مادی میرهاند. شکمپرستی، حتی با حلالات، روح را سنگین و دل را از ذکر خدا غافل میکند. پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «دشمنترین چیزی که با آن دشمنی ورزیدم، شکم است». بنابراین، حق شکم، تنها اجتناب از سموم حرام نیست، بلکه مصرف عاقلانه و حکیمانۀ حتی غذاهای پاک است. این اقتصاد، هم سلامتی جسم را تضمین میکند و هم مال را از تباهی حفظ نموده، زمینهای برای انفاق و کمک به دیگران فراهم میسازد.
پاسداشت مرزوقیت: بین قوت و شکمبارگی
سومین و ژرفترین بخش این حق، هشداری است درباره سرانجام عدم رعایت دو اصل پیشین: «وَلاتُخرِجَهُ مِن حَدِّ التَّقوِیَةِ إلى حَدِّ التَّهوینِ وذِهابِ المُرُوَّةِ». امام(ع) اینجا یک طیف را ترسیم میکنند: از حد تقویت تا حد تضعیف و زوال مروت.
«حد تقویت» یعنی همان اندازهای از خوراک حلال که بدن را نیرومند، سالم و آمادۀ انجام وظایف شرعی و اجتماعی میسازد. این حد، مطلوب و مورد تأیید است. اما خطر آنجاست که انسان از این حد بگذرد و به «حد تَهوین» سقوط کند. «تهوین» به معنای سبکشدن، خوار شدن و از بین رفتن وقار است. کسی که شکم را به بند نکشد، خود بندۀ شکم میشود و شخصیت و ارادهاش در برابر هوس غذا خوار و زبون میگردد. چنین انسانی به مرز «ذهاب المروة» نیز میرسد. «مروت» به مجموعه فضایل اخلاقی، جوانمردی، غیرت و حفظ حرمت نفس اطلاق میشود. اسارت در چنگال شکمپرستی، این فضایل را نابود میکند. انسان پرخور، تنپرور، کمتحرک و بیهمت میشود؛ حوصله عبادت، تفکر، خدمت به خلق و دفاع از حق را از دست میدهد. شرافت انسانی او ذوب میشود و ممکن است برای سیر کردن شکم، به کارهای پست و خلاف مروت تن دهد.
امام سجاد(ع) با این سه گام، یک نظام کامل تغذیهای اخلاقی ارائه میدهند: دوری مطلق از حرام به عنوان پایه، رعایت اعتدال در حلال به عنوان اصل راهبردی، و پاسداشت کرامت انسانی و نیرومندی روحی به عنوان هدف نهایی. این دستور، تنها برای سلامت جسمانی نیست، بلکه سلامت روح، عزت نفس، قدرت اراده و توانایی بندگی را مد نظر دارد. در دنیای امروز که مصرفگرایی و تنوع طلبی غذایی به اوج رسیده و بیماریهای ناشی از پرخوری و تغذیه ناسالم بیداد میکند، این کلام نورانی امام زین العابدین(ع) بیش از هر زمان دیگر تابناک و راهگشاست. رعایت حق شکم، تمرینی کوچک برای مدیریت همه امیال و شهوات است و پیروی از آن، انسان را در مسیر بندگی متوازن و زندگی سعادتمندانه یاری میرساند.
خوانندگان و همراهان پایگاه خبری قدیری نیوز، علاوه بر ثبت نظر، پیشنهادات و یا سوالات خود می توانید با ورود به گفتگوی زنده خبری در پیام رسان پایگاه خبری، مستقیما با سایر مخاطبین که هم اکنون در پیام رسان آنلاین هستند درباره موضوعات خبری تبادل نظر کنید. برای استفاده نیازی به ثبت نام ندارید.
