تصمیم‌یار هوشمند خرید و فروش طلا لحظه‌های کلیدی خرید و فروش را به کمک هوش مصنوعی شناسایی و از طریق پیامک آنی، مطلع شوید. همین امروز عضو شوید و از فرصت‌های بازار استفاده کنید.
۞عَنْ أبى عَبْدِ اللّه ِ علیه السلام قالَ:لاتَكْسِلُوا فى طَلَبِ مَعائِشِكُمْفَإنَّ آباءَنا كانُوا یَرْكُضُونَ فیها وَ یَطْلُبُونَها. ۞
۞ امام صادق علیه السلام فرمود:در طلب معیشت كسل و سست نباشید،زیرا پدران ما در راه معیشت شتاب مى كردندو آن را مى طلبیدند.۞.
”
سیره اقتصادی امامان: چگونه تلاش برای روزی حلال، پلی میان دنیا و آخرت می‌سازد؟
واکاوی حدیثی از امام صادق(ع) که تنبلی در معاش را نفی می‌کند و توکل واقعی را با تلاش جهادی پیوند می‌زند.
#اقتصاد_اهل‌بیت #سیره_عملی
مقدمه‌ای بر حدیث امام صادق (ع)
واکاوی ابعاد حدیث و کاربردهای معاصر
در فرهنگ اسلامی، آموزه‌های اهل بیت (ع) نه تنها راهنمای سعادت اخروی که چراغ‌هایی روشن برای زندگی دنیوی و تنظیم روابط اجتماعی و اقتصادی هستند. حدیث گرانسنگ امام صادق (ع) که می‌فرماید: ‘’در طلب معاش کسل و سست نباشید، زیرا پدران ما در راه معاش شتاب می‌کردند و آن را می‌طلبیدند‘’، گواهی گویا بر این مدعاست. این کلام نورانی، با ظرافتی خاص، میان دنیا و آخرت، تلاش و عبادت، مسئولیت فردی و اجتماعی، پلی می‌زند و نگاهی متوازن و واقع‌بینانه به اقتصاد و معیشت ارائه می‌دهد. در این نوشتار، به واکاوی ابعاد مختلف این حدیث، ریشه‌های آن در سیره عملی امامان معصوم (ع) و کاربردهای آن در جهان معاصر می‌پردازیم.
امام جعفر صادق (ع)، بنیان‌گذار مکتب فقهی و کلامی شیعه، در عصری می‌زیست که جامعه اسلامی با تحولات اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای روبه‌رو بود. نقل شده است که ایشان در پاسخ به پرسش‌ها و شبهات مختلف، همواره بر تعادل و میانه‌روی تأکید داشتند. حدیث مورد بحث، خطاب به افرادی است که ممکن است به بهانه‌های مختلف، مانند زهدنمایی یا توکل نابجا، از تلاش برای کسب روزی حلال شانه خالی کنند. امام با بیان این جمله، هم انگیزه‌بخش است و هم هشداردهنده. عبارت ‘’لاتَکسِلوا‘’ (کسل نباشید) یک نهی قاطع و اراده‌بخش است که ریشه در مفهوم ‘’عزم‘’ و ‘’همت‘’ در فرهنگ اسلامی دارد. سپس با آوردن دلیل ‘’فَإنَّ آباءَنا کانوا یَرکُضونَ فیها وَ یَطلُبونَها‘’ (زیرا پدران ما در آن می‌دویدند و آن را می‌طلبیدند)، استناد به سیره عملی بزرگان دین می‌کند. این ‘’آباء‘’ اشاره به پیامبر اکرم (ص)، امام علی (ع)، امام حسن (ع) و امام حسین (ع) و دیگر امامان تا زمان خود ایشان دارد. این استناد، نشان می‌دهد که تلاش اقتصادی نه تنها منافی با مقام معنوی نیست، که از نشانه‌های کامل بودن ایمان و تجلی عملی توکل به شمار می‌رود.
واکاوی ابعاد حدیث و کاربردهای معاصر
این حدیث شریف را می‌توان از چند منظر کلیدی بررسی کرد:
۱. نفی رهبانیت و تأکید بر تعامل فعال با دنیا: اسلام، دین زندگی و تعادل است. در برابر جریان رهبانیت مسیحی که کار و تلاش دنیوی را مانع سلوک معنوی می‌دانست، اسلام تلاش برای کسب روزی حلال را عبادتی بزرگ معرفی می‌کند. امام صادق (ع) با اشاره به سیره ‘’آباء‘’، این اصل را تقویت می‌کند. پیامبر (ص) به کشاورزی و تجارت اشتغال داشتند، امام علی (ع) با دستان خود چاه حفر می‌کردند و نخلستان‌ها را آبیاری می‌نمودند. اینها الگوهایی هستند که نشان می‌دهند عبادت در مسجد، به میدان کار و تلاخ گسترش می‌یابد. بنابراین، کسلی و سستی در طلب معاش، نوعی قصور در انجام وظیفه الهی و اجتماعی محسوب می‌شود.
۲. توکل واقعی در برابر توکل صوری: یکی از مفاهیمی که ممکن است مورد سوءتفاهم قرار گیرد، ‘’توکل‘’ است. توکل واقعی به معنای واگذاری امور به خدا پس از به کارگیری تمام اسباب و تلاش ممکن است. امام صادق (ع) با این حدیث، توکل منفعلانه و تنبلی را نفی می‌کند. ‘’رَکْض‘’ به معنای دویدن و شتاب کردن است. این تعبیر، حاکی از تلاش پیگیر، مستمر و پرانرژی است. توکل آن است که بنده پس از این ‘’رکض‘’ و ‘’طلب‘’، نتیجه را به خدا واگذار کند، نه اینکه از ابتدا از به کارگیری اسباب سرباز زند.
۳. مسئولیت‌پذیری اجتماعی و خانوادگی: طلب معاش، تنها برای رفع نیازهای شخصی نیست. اسلام بر مسئولیت انسان در قبال خانواده و حتی جامعه تأکید دارد. فرد مسلمان با کار و تلاش، هم کرامت انسانی خود را حفظ می‌کند و از ذلت گدایی و وابستگی به دیگران می‌رهد، هم چرخ اقتصاد خانواده را می‌چرخاند و زمینه تربیت نسلی سالم و کارآمد را فراهم می‌سازد، و هم با پرداخت زکات و انفاق، به حل مشکلات جامعه کمک می‌کند. سستی در این امر، به معنای قصور در انجام این مسئولیت‌های خطیر است.
۴. عزت نفس و استقلال اقتصادی: حدیث امام، بر حفظ عزت نفس تأکید دارد. انسانی که برای کسب روزی خود و خانواده‌اش تلاش می‌کند، از احساس مفید بودن و اعتمادبه‌نفس برخوردار است. در مقابل، تنبلی و وابستگی به دیگران، حتی اگر از روی زهدنمایی باشد، می‌تواند به تدریج عزت فرد را خدشه‌دار سازد. امامان ما با وجود دسترسی به بیت‌المال، خود با تلاش شخصی امرار معاش می‌کردند تا الگویی برای استقلال و عزت امت باشند.
۵. کار به مثابه جهاد: در روایات متعددی، تلاش برای کسب روزی حلال، هم‌طراز جهاد در راه خدا دانسته شده است. این حدیث نیز در همان راستا قرار دارد. دنیای امروز با چالش‌های پیچیده اقتصادی، فقر، بیکاری و وابستگی مواجه است. مسلمانان با الگوگیری از این سیره، می‌توانند با روحیه‌ای جهادی، در عرصه‌های تولید، صنعت، کشاورزی، علم و فناوری بکوشند و با رفع مشکلات معیشتی خود و دیگران، هم ثواب اخروی کسب کنند و هم اقتدار و عزت جامعه اسلامی را تضمین نمایند.
۶. تعادل میان کار و عبادت: نکته پایانی و بسیار مهم، رعایت تعادل است. تأکید امام بر تلاش اقتصادی، به معنای غرق شدن در مادیات و غفلت از معنویات نیست. سیره عملی خود ایشان و ‘’آباء‘’ ایشان نشان می‌دهد که چگونه می‌توان اوج عبادت و معنویت را با اوج فعالیت اقتصادی و اجتماعی جمع کرد. نماز شب امام علی (ع) با کار طاقت‌فرسای روزانه‌اش منافات نداشت. بنابراین، این حدیث دعوتی به زندگی متوازن است؛ توازنی که در آن تلاش برای آخرت، با تدبیر برای زندگی دنیایی همراه می‌شود.
در پایان، کلام امام صادق (ع) نه یک توصیه اخلاقی صرف، که یک دستور العمل اجتماعی-اقتصادی مبتنی بر جهان‌بینی اسلامی است. این حدیث، فرهنگ کار، مسئولیت‌پذیری، عزت‌مداری و توکل فعال را ترویج می‌کند و هرگونه بهانه‌جویی برای تن‌آسانی و سربار دیگران شدن را طرد می‌نماید. در شرایط کنونی جهان، عمل به این آموزه، می‌تواند جوامع اسلامی را از رخوت و وابستگی رهایی بخشد، اقتصادهای درون‌زا ایجاد کند و الگویی از پیشرفت متوازن مادی و معنوی به جهانیان ارائه دهد. یادآوری این که ‘’آباءنا‘’ (پدران و پیشوایان ما) خود پیشگام این راه بودند، برترین انگیزه برای پیروی از این سیره نورانی است.
خوانندگان و همراهان پایگاه خبری قدیری نیوز، علاوه بر ثبت نظر، پیشنهادات و یا سوالات خود می توانید با ورود به گفتگوی زنده خبری در پیام رسان پایگاه خبری، مستقیما با سایر مخاطبین که هم اکنون در پیام رسان آنلاین هستند درباره موضوعات خبری تبادل نظر کنید. برای استفاده نیازی به ثبت نام ندارید.
